Αυτή είναι η Ελλάδα!

Όπου δεις μυρτιές ν΄ανθούν και φτωχά σπουργίτια ν' αναζητούν πεινασμένα τροφή. Όπου ακούσεις αηδονιού τραγούδι μες τις παχιές δροσιές της λεύκας και των πλατανιών τους ίσκιους.

Όπου ο αυλός και τα βελασματα αρνιών κατρακυλούν και χάνονται στις ρεματιές μαζί με του θυμαριού τη μέθη.

Όπου δεις βουνά κακοτράχαλα και φτωχά κυκλάμινα πάνω σε βράχους κι άσπρες αρχαϊκές κολόνες, σκόρπιες παντού.

Όπου δεις να πετούν λευκά περιστέρια και να χτίζουν τις φωλιές τους σε μαύρα χορταριασμένα κανόνια.

Όπου ο ήλιος τις εποχές στολίζει και παιχνιδίζει με το φως μες τις σκιές και τ' ασπρογάλαζα χρώματα.

Όπου παφλάζουν αφροί κυμάτων και μ' άρμη πασπαλίζουν τις τράτες που ξεκινούν με το τραγούδι των ψαράδων.

'Οπου ακούσεις χαράς τραγούδια γλέντια, γέλια και πανηγυρισμούς κι ο ασβέστης να μοσχοβολά.

Όπου γυναίκες μαυροφορεμένες και σκυφτές προχωράνε με βιάση κι αξιοπρέπεια κρατώντας τον πόνο του σογιού τους μνήμη σε κόκαλα ιερά, ηρώα και μνημεία

Στάσου, ω Ξένε, να ξαποστάσεις.
Εκεί θα βρεις χαρούμενα, καλοδεχούμενα πρόσωπα
γέρων, μεσόκοπων,νέων και παιδιών να σ' αγκαλιάσουν 

Αυτή είναι η Ελλάδα!
Η χώρα που σ' έστειλα να ψάξεις και να βρεις
Η χώρα που με γέννησε!
Η ΠΑΤΡΙΔΑ μου!

Και όμως, παράγει!

Η σκέψη μας είναι πολύ απλή.
Αν κάθε Έλληνας καταφέρει μέσα στο 2012 να αγοράσει ελληνικά προϊόντα αξίας 1.000 ευρώ στη θέση ξένων προϊόντων που αγόρασε πέρυσι, τότε θα προστεθεί στην προβληματική ελληνική οικονομία το αστρονομικό ποσό των 12 δισεκατομμυρίων ευρώ.Ολόκληρο το περιβόητο ΕΣΠΑ που υποτίθεται ότι θα αναζωογονούσε τη χώρα, είναι 18 δισεκατομμύρια για τέσσερα χρόνια. Αντιλαμβανόμαστε τι σημαίνει η είσοδος 12 δις ευρώ τον χρόνο στην κατάσταση που βρισκόμαστε σήμερα; Τι σημαίνει σε επενδύσεις, σε νέες θέσεις εργασίας;
Σε πολύπλοκα προβλήματα λοιπόν, χρειάζονται απλές λύσεις.


Στροφή στο ελληνικό τρόφιμο, στο ελληνικό ποτό, στροφή στον Έλληνα παραγωγό.
Και σιγά-σιγά, στροφή στο ελληνικό ρούχο και το ελληνικό παπούτσι.
Μην ψαρώνετε από τα πολυδιαφημισμένα ξένα προϊόντα, μη θεωρείτε μόδα την κατανάλωση τους.
Οι πολυεθνικές του τροφίμου, του ποτού, του ρούχου, της συσκευής, μας έκαναν να τρώμε πλαστικά σαν Αμερικάνοι, να ντυνόμαστε σαν Βρεττανοί ή Ιταλοί, να πίνουμε σαν Γάλλοι, να γίνουμε γκατζετάκηδες σαν Γιαπωνέζοι.
Η ματιά μας πρέπει να είναι ανοικτή στον κόσμο, αλλά όχι ως το σημείο να περιφρονήσουμε τους εαυτούς μας και να υιοθετήσουμε συμπεριφορές συλλογικής καταστροφής μας.
Ως εδώ.
Αξίζουμε πολύ περισσότερα και ως παραγωγοί και ως καταναλωτές και ως αυτεξούσιοι πολίτες.


Υ.Γ. και μην ξεχνάτε το απόλυτο μποϊκοτάζ στα γερμανικά προϊόντα. Αν μας ακολουθήσει η Πορτογαλία, η Ισπανία, η Ιταλία, θα χάσουν τη μεγάλη αγορά του Νότου από την αλαζονεία και τον άκρατο σωβινισμό τους. Θα ξεχάσουν το σχέδιο οικονομικής κατάληψης της Ευρώπης και θα αλλάξουν τροπάριο.

Πάντα ευκολόπιστος και πάντα προδομένος!

Του Μόσχου Εμμανουήλ Λαγκουβάρδου
        Οι Έλληνες είναι ένας λαός πάντα ευκολόπιστος και πάντα προδομένος. Τράβηξε και τραβάει τα ελέη του Θεού στην μακραίωνη ιστορία του.( Αυτή είναι η μοίρα εκείνων που αγαπούν την αλήθεια) Ο τόπος του εξαγιάστηκε με το αίμα των μαρτύρων που αγωνίστηκαν  για την πίστη και την ελευθερία.
       "Έλληνες αεί παίδες". Έλληνες σοφοί στο νου, φιλόξενοι στην ψυχή και παιδιά στην κακία. "Αν δε γίνετε σαν τα παιδιά (σαν τους Έλληνες) δεν θα εισέλθητε στη βασιλεία του Θεού". Θά   ’λεγε  ο Κύριος στα έθνη που ούτε τη γλώσσα την ελληνική κατανοούν ούτε το Ευαγγέλιο και σ΄ αυτούς που με το φέρσιμό τους δείχνουν ότι ούτε τον εαυτό τους σέβονται ούτε το Θεό φοβούνται.
       O Ιησούς δίδασκε στους Γραμματείς και στους Φαρισαίους, ότι  ο Θεός δεν θέλει θυσίες του τύπου "Πάρε το αίμα αυτουνού εδώ και λυπήσου το δικό μας", ότι ο Θεός είναι πατέρας όλων των ανθρώπων, ενώ αυτοί ζητούσαν να βρουν ευκαιρία να πουν και για τον Ίδιο "πάρε το αίμα αυτουνού εδώ και λυπήσου το δικό μας", όπως κακή ώρα κάνουν τώρα με μας τους Έλληνες βάρβαροι κι απολίτιστοι , που δεν κατάλαβαν τίποτα ακόμα από το Ευαγγέλιο!
      Πες μου ποια γλώσσα μιλάς για να σου πω ποια είναι η ψυχή σου,ποια είναι η ιστορία σου, ποιος είναι ο πολιτισμός σου. "Ήρθε η ώρα να δοξαστεί ο υιός του ανθρώπου". Με αυτά τα λόγια δέχθηκε ο Ιησούς τους Έλληνες που πήγαν να Τον ιδούν. Το αψευδές στόμα του Ιησού βεβαίωσε ότι οι Έλληνες είναι σε θέση να κατανοήσουν και  η ελληνική γλώσσα να μεταδώσει σε όλα τα έθνη, το χαρμόσυνο άγγελμα του Ευαγγελίου, το κρυμμένο από καταβολής κόσμου.
      Αψευδής μαρτυρία ότι τα λόγια του Ιησού έχουν αυτό το νόημα είναι η ελληνική γλώσσα. Δείτε στον Όμηρο ποιο είναι το νόημα της θυσίας. Θυσία στον Όμηρο είναι η αναίμακτη θυσία! Δείτε τη διαφορά ανάμεσα στην αναίμακτη θυσία και στη θυσία του τύπου "πάρε το αίμα αυτουνού και λυπήσου το δικό μας"  ή του τύπου "συμφέρει να χαθεί ένας άνθρωπος ή ένας λαός για να ζήσουν οι άλλοι" ή του τύπου της αιώνιας πάλης των τάξεων ή της γερμανικής ναζιστικής διάκρισης σε καθαρούς και σε ακάθαρτους λαούς.
     "Ωσεί πατήρ προς τέκνα" , με αυτό το πρότυπο ζούσαν οι άρχαίοι πριν το Χριστό, σαν προ Χριστού χριστιανοί και με αυτό το πρότυπο ο ελληνικός λαός σήμερα λέει, πως όποιο δάχτυλο κι αν κάψεις πονάει. Η Κρητική μάνα άναβε τα καντήλια και στους τάφους των Γερμανών στην Κρήτη. Όταν την ρώτησαν γιατί το κάνει, είπε, πως και γι΄ αυτούς κάποιες μάνες κλαίνε! Αυτό, είπε κάποιος Γερμανός, ο οποίος αποδοκιμάζει τον τρόπο που η γερμανική κυβέρνηση φέρεται στην Ελλάδα, "αυτό μόνο στην Ελλάδα μπορεί να συμβεί".

AERIAL VIEWING OF GREECE

«Υπό διωγμό στην ίδια τους την πατρίδα οι Έλληνες» Γιώργος Π. Παύλος Αν. Καθηγητής ΔΠΘ.

Γιώργος Π. Παύλος Αν. Καθηγητής ΔΠΘ

«Η Ελλάδα από τον Όμηρο μέχρι τον θρηνητικό Παπαδιαμάντη (σαν να ’χαν ποτέ τελειωμό τα πάθια και οι καημοί του κόσμου, «Το μοιρολόι της φώκιας») έδιδε νόημα στην ιστορία και στον άνθρωπο. Αυτό θα πράξει και τώρα, αφού εξυγιανθεί από τις σημερινές ασθένειές της». Αυτά δηλώνει σήμερα στην «Ελευθερία» ο κ. Γιώργος Π. Παύλος, αναπληρωτής καθηγητής Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης.

* Αξίζει, κ. Παύλε, αυτή η μεταχείριση που δέχεται η χώρα μας τους τελευταίους μήνες από ξένα ΜΜΕ και κυρίως της Γερμανίας για το χαρακτήρα και τη συμπεριφορά του νεοέλληνα; Ποια η δική σας άποψη;

 - Είτε το συνειδητοποιούμε, είτε όχι, αυτήν τη στιγμή ο ελληνικός λαός και οι Έλληνες της Ελλάδος τελούν υπό διωγμό στην ίδια τους την πατρίδα.
Ο διωγμός αυτός πραγματοποιείται με πολλούς τρόπους. Τα ΜΜΕ, αλλά και όχι μόνον αυτά, στον βωμό της τηλεθέασης, της ακροαματικότητας και συχνά της εύκολης είδησης, διαπομπεύουν ανθρώπους ή λαούς, αδιαφορώντας για την πραγματικότητα.

Σήμερα στην Ελλάδα οι άνθρωποι του καθημερινού μόχθου και όσοι δεν απομύζησαν τον δημόσιο πλούτο και δεν έχουν καταθέσεις σε τράπεζες της Ελβετίας, αδυνατούν να επιβιώσουν. Αδυνατούν να τραφούν, να ζεσταθούν, να γιατρευτούν, να θρέψουν ή να σπουδάσουν τα παιδιά των.

Καθημερινά πληροφορούμεθα, για αυτοκτονίες ανθρώπων που αδυνατούν να αντεπεξέλθουν μέσα στην κρίση, για την κατακόρυφη αύξηση, του αριθμού των πασχόντων από μελαγχολία και κατάθλιψη και της κατανάλωσης αντικαταθλιπτικών φαρμάκων.

Σε λίγο χρόνο δε, όσοι αντιδρούν σε αυτή την κατάσταση, θα θεωρούνται εχθροί της τάξης και της ασφάλειας της χώρας. Κι έτσι, αυτοί που υποτίθεται ότι μας απήλλαξαν από τη χούντα των συνταγματαρχών θα τη μιμηθούν με τον δικό τους τρόπο, είτε διότι δεν θέλουν να αποχωριστούν την καθέδρα και την εξουσία των, είτε διότι αδυνατούν να αντισταθούν στην παγκόσμια οικονομική βία.

Ήδη οι Έλληνες, πάλι για το καλό τους, έχουν μπει στον γύψο από τους νέους αυτόκλητους σωτήρες των, τώρα βέβαια με δημοκρατικές διαδικασίες και με δημοκρατικές εξαπατήσεις και φρούδες υποσχέσεις τύπου: δεν θα μπούμε στο ΔΝΤ, λεφτά υπάρχουν, θα θερμάνουμε την αγορά, θα προστατέψουμε τους εργαζομένους και τα δικαιώματά των. 

Και όλα αυτά τη στιγμή που, όπως αποδεικνύεται σήμερα, η τότε αντιπολίτευση και κατόπιν κυβέρνηση είχε ήδη δρομολογήσει ακριβώς τα αντίθετα, ενώ η τότε κυβέρνηση και νυν αντιπολίτευση θεώρησε τις εκλογές ευτυχή συγκυρία και ευκαιρία για να αποποιηθεί των ευθυνών της απέναντι στις δεσμεύσεις της και στην ιστορία.

Και ταυτόχρονα, συμβαίνει το παράδοξο, τότε μεν, οι δυνάμεις καταστολής ως εντολοδόχοι της τότε κυβέρνησης να είναι οι εχθροί της δημοκρατίας και του δίκαια διαμαρτυρόμενου λαού, ενώ μετά οι ίδιες δυνάμεις καταστολής και εντολοδόχοι της νέας κυβέρνησης να είναι οι υπερασπιστές της τάξης και της ασφάλειας, ενώ ο διαμαρτυρόμενος και αντιστεκόμενος στο Μνημόνιο λαός (αγανακτισμένοι πολίτες στην πλατεία Συντάγματος) να έχει πλέον μετατραπεί σε εχθρό της δημοκρατίας και του εθνικού συμφέροντος. 

Εάν δε, αληθεύουν και οι φήμες περί των ασφαλίστρων ανταλλαγής κινδύνου αθέτησης υψηλού ρίσκου (τα λεγόμενα CDS), η αξία των οποίων εκτινάχθηκε μέσα σε λίγο χρόνο, τότε τα πράγματα είναι πολύ χειρότερα κι επικινδυνότερα, απ’ όσο φανταζόμαστε. 

Από την άλλη πλευρά, ευθυνόμεθα κι εμείς ως Έλληνες, διότι τα τελευταία 35 περίπου χρόνια μετά το Πολυτεχνείο, την πτώση της Χούντας και τη Μεταπολίτευση, κι ενώ διαχειριστήκαμε τεράστια χρηματικά ποσά αφότου εισήλθαμε στην Ε.Ε., καταφέραμε να χρεοκοπήσουμε τη χώρα μας. Ένα ναυάγιο εν μέσω γαλήνης και χωρίς ουδεμία βλάβη του πλοίου. Άρα, σαφώς ευθύνονται οι επιβάτες. Πρωτίστως δε ο καπετάνιος και το πλήρωμα.

Ευθυνόμεθα ως λαός, διότι βολευτήκαμε στο ψέμα και την υποκρισία των πολιτικών και κατά έναν τρόπο γίναμε και εμείς «ψεύτες» και «υποκριτές». Κυρίως ψευτίσαμε και χάσαμε την αυθεντικότητα και την αρχοντιά μας. 

Καμπουριάσαμε και καταντήσαμε ζητιάνοι του κάθε πολιτικού, χάριν του ρουσφετιού και της εκδούλευσης για εμάς ή τα παιδιά μας. Χάσαμε το αίσθημα ευθύνης για το όλον, την κοινωνία μας, την Ελλάδα μας, τους συνανθρώπους μας. 

Σκεπτόμαστε μόνον το εγώ μας κι όχι τους άλλους. Αρρωστήσαμε πνευματικά και ψυχικά.ξεχάσαμε την ανθρωπιά μας. Γεμίσαμε τη χώρα μας, τους δρόμους και τις παραλίες με σκουπίδια και την ψυχή μας με θανατηφόρα απόβλητα και πνευματικούς ρύπους της τηλεόρασης, της μόδας, και των ψευδοδιανοούμενων καθηγητών, καλλιτεχνών, δημοσιογράφων και άλλων.  Χάσαμε τα λογικά μας και

Μισήσαμε τη γλώσσα μας, την ιστορία μας, την πνευματική μας κληρονομιά και μας τρέχουν τα σάλια για ό,τι ξένο και γυαλιστερό. 

Ρουφήξαμε μέχρι τέλους κάθε υποκουλτούρα, ντόπιας ή ξένης παραγωγής και πιστέψαμε ότι γίναμε θεοί επειδή μπορούμε και καταναλώνουμε, διαθέτουμε πτυχία και ανέσεις και ντυνόμαστε με την τελευταία γελοιότητα της μόδας στα ενδύματα και τις ιδεολογίες.
Περιφρονήσαμε ό,τι σπουδαίο και ουσιαστικό κληρονομήσαμε από το παρελθόν και μισήσαμε τους εαυτούς μας.
Τα τελευταία 30-40 χρόνια τρέξαμε να ξεφορτωθούμε με ό,τι μας φόρτωσε, μας προικοδότησε και μας πλούτισε η ιστορία μας εδώ και χιλιετίες. Πουλήσαμε τα όνειρά μας, τα δικά μας όνειρα, τη δική μας πίστη και τη δική μας αγάπη και τα ανταλλάξαμε με σκουπίδια, είτε εισαγόμενα, είτε εγχώρια παραγόμενα.
Κι όλη τούτη η αυτοκριτική απευθύνεται πρώτα σε εμάς τους δήθεν μορφωμένους, τους έχοντες σπουδές και πτυχία, τους δασκάλους, τους καθηγητές, τους γιατρούς, τους δικηγόρους, τους ιερωμένους, τους μηχανικούς και μετά, πολύ μετά, στον απλό και μεροκαματιάρη κόσμο.

* Μπορεί να αναστραφεί αυτό το αρνητικό κλίμα που κατά πολλούς είναι περισσότερο επικίνδυνο ακόμα και από οποιαδήποτε οικονομική κρίση;

  -  Κοιτάξτε, αυτό που έχουμε εδώ, δεν είναι απλώς ένα αρνητικό κλίμα που καλλιεργείται οφειλόμενο στη στάση μερικών μόνον παραγόντων, εθνικών ή άλλων χωρών.

Πέρα από τα δικά μας και τους δικούς μας, είναι και οι άλλοι και τα δικά τους. Η Ευρώπη, η Αμερική, η Ρωσία, η Κίνα, οι Άραβες, η Αφρική και όλοι εν γένει οι γεωπολιτικοί παίκτες σε αυτό το διεθνές σκακιστικό παιχνίδι, που σε κάθε κίνηση του αφανίζονται δεκάδες χιλιάδες ή και εκατομμύρια ανθρώπινες ζωές.
Σήμερα οι σκακιστικές κινήσεις στην παγκόσμια σκακιέρα μπορούν να διαλύουν κράτη, να δημιουργούν νέα, να καταργούν ιστορικές αλήθειες, να κατασκευάζουν ιστορία και νέα έθνη, να καταργούν ή να χτίζουν σύνορα. Και μέσα σε όλα αυτά, ο νέος και αποφασιστικός παίκτης για την παγκόσμια κυριαρχία, το διεθνές τραπεζικό σύστημα, με βασικό πιόνι τις διεθνείς αγορές όχι πραγμάτων και υλικών αγαθών, αλλά χρήματος, ανθρώπων και λαών.

Κανένας λαός και καμία χώρα δεν δικαιούται πλέον να μείνει έξω απ’ αυτόν τον διεθνή χρηματιστηριακό έλεγχο. Το διεθνές τραπεζικό σύστημα έχει αποφασίσει να ελέγξει διεθνώς το χρήμα και τις αγορές. Οι χώρες, οι λαοί και οι κυβερνήσεις των είναι υποχρεωμένες πλέον να υποτάσσονται σε αυτό το νέο τέρας της ιστορίας, το οποίο τώρα έχει ξεθαρρέψει και θα βάζει το κεφάλι του και το χέρι του παντού.
Σήμερα, όσο ποτέ άλλοτε, οι άνθρωποι και οι λαοί, οι δημοκρατίες των και οι ελευθερίες των δεν έχουν ουδεμία αξία. Θα πρέπει όλοι και όλα να υπηρετήσουν την απρόσωπη παγκόσμια αγορά και το προσωπείο του διεθνούς τραπεζικού συστήματος, το οποίο έχει αποφασίσει για το απόλυτο έλεγχο του πλανήτη.
Τα εθνικά κράτη, οι αυτόνομοι λαοί, οι ανεξάρτητες ενώσεις λαών και κρατών και ό,τι άλλο εμπεριέχει στοιχεία δημοκρατίας, ελευθερίας, ανεξαρτησίας και αυτονομίας θα πρέπει να μπει στο χρονοντούλαπο της ιστορίας. Κατανοούν, άραγε, σήμερα, όσοι κόπτονται για μια παγκόσμια διακυβέρνηση εις βάρος κατ’ ουσίαν και ερήμην της δημοκρατίας και της ελευθερίας ανθρώπων και λαών, τι αυτό σημαίνει για το μέλλον του κόσμου και του οικοσυστήματος;

Ο Καποδίστριας στην Ελλάδα, ο Μαχάτμα Γκάντι στην Ινδία, οι αδελφοί Κένεντι και, λίγο αργότερα, ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής θα δολοφονηθούν, όπως παλαιότερα και ο Αβραάμ Λίνκολν, ενώ θα αποτύχει η απόπειρα δολοφονίας του Προέδρου Τζάκσον.
Οι λαοί της Αφρικής θα ξεριζωθούν, οι αραβικοί λαοί θα εξαθλιωθούν υπό το πρόσχημα της τρομοκρατίας ενώ θα δολοφονούνται καθημερινά παιδιά, γυναίκες και άμαχοι, στο πλαίσιο των αυτοεκπληρούμενων προφητειών για τη δήθεν σύγκρουση των πολιτισμών. Οι Δίδυμοι Πύργοι της Νέας Υόρκης θα γκρεμιστούν μέσα σ’ ένα φρικιαστικό θέαμα ανθρώπων να πηδούν από τα παράθυρα και τις κορυφές των ουρανοξυστών στο κενό για να σωθούν!

Παλαιότερα, ο εβραϊκός λαός θα μαρτυρήσει στους απάνθρωπους θαλάμους αερίων των Ναζί, ο ρωσικός λαός θα εξοριστεί στα Γκουλάγκ της Σιβηρίας, οι Αρμένιοι, οι Πόντιοι, οι Μικρασιάτες θα αφανιστούν, ενώ σήμερα εκατομμύρια άνθρωποι ζουν άστεγοι, άνεργοι, πεινασμένοι ή δηλητηριασμένοι από ναρκωτικά δίπλα σε γυαλιστερούς πύργους και πολυτελείς κατοικίες.
Όλα αυτά, τι άλλο αποδεικνύουν παρά την απόφαση του διεθνούς τραπεζικού συστήματος, αυτού του απάνθρωπου νέου Μινώταυρου, να ελέγξει το παγκόσμιο χρήμα, τον παγκόσμιο χρυσό και τον παγκόσμιο πλούτο;

Γι’ αυτό πρέπει να διαλυθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα ευρωπαϊκά κράτη ως το κύριο διεθνώς προπύργιο δημοκρατίας και ελευθερίας και οι λαοί της Ευρώπης να τεθούν υπό διωγμόν.
Και οι Έλληνες σήμερα έχουν ήδη τεθεί υπό διωγμόν μέσα στην ίδια τους τη χώρα, η οποία σύντομα δεν θα τους ανήκει.
Όπως εκδιώχθηκαν παλαιοτέρα οι Έλληνες του Πόντου, της Πόλης και της Μικράς Ασίας από τα σπίτια τους, τα χωριά τους και τις πόλεις τους, έτσι σήμερα, με άλλο τρόπο, αυτόν του δήθεν δημόσιου χρέους, επιχειρείται να διωχθούν οι Έλληνες όχι μόνο από την Ελλάδα αλλά και από την ιστορία. Ενώ επιχειρείται με εύσχημους τρόπους η υφαρπαγή όλης της Ελλάδας από τα χέρια των Ελλήνων.

Εξάλλου, οι Έλληνες ήταν ανέκαθεν ενοχλητικοί με αυτόν τον ανέντακτο χαρακτήρα και το αδούλωτο πνεύμα των. Στη νέα Ελλάδα, όπως δυστυχώς την οραματίζονται και κάποιοι δικοί μας όμως, θα πρέπει να είναι απλώς μια ασήμαντη μειονότητα, χωρίς πολιτική ή οικονομική ισχύ.
Το ελληνικό δημόσιο χρέος είναι μια πρόφαση, ακόμη κι αν είναι πραγματικό. Δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι, το διεθνές τραπεζικό σύστημα και το ΔΝΤ δεν δανείζουν στην Ελλάδα με δικά μας χρήματα και χρήματα των Ελλήνων.
Διότι επί δύο τουλάχιστον, ή και πλέον, αιώνες, λεηλατείται συστηματικά ο πλούτος των Ελλήνων στα Βαλκάνια και τη Μεσόγειο. Φαίνεται σαφώς ότι πλήθος ελληνικού πλούτου και τόνοι χρυσού έχουν υφαρπαχθεί από διεθνείς επιτηδείους στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα.

Σχετικό παράδειγμα είναι η περίφημη τράπεζα της Ανατολής, κι ακόμη πιο τρανταχτό, η γερμανική κατοχή. Μεγάλες ποσότητες χρυσού έχουν αρπαχθεί με κάθε τρόπο από τους Έλληνες, όπως άλλωστε παλαιότερα και από τον αμερικανικό λαό, εάν αληθεύουν όσα βγαίνουν στο φως της δημοσιότητας και όσα γράφονται με ψιλά γράμματα στις ιστορίες των λαών.

Ας μην τρέφουμε, λοιπόν, ψευδαισθήσεις, ότι αυτό που συμβαίνει είναι ένα πρόβλημα ελληνικό, και η όποια αδυναμία διαχείρισής του είναι μόνον και κύρια αδυναμία ελληνική. Είναι, πρωτίστως, ένα πρόβλημα διεθνές, πέραν των όποιων ελληνικών ευθυνών, διότι ο νέου είδους οικονομικός πόλεμος είναι ήδη παρών.

* Ποια η ευθύνη του πολιτικού συστήματος και κυρίως των δύο κομμάτων εξουσίας σε αυτή την τραγική εικόνα; Είναι σε θέση αυτό το πολιτικό προσωπικό που δημιούργησε προβλήματα να δώσει και λύσεις;

  -  Εδώ σαφώς πρόκειται περί πολιτικού εγκλήματος, ή επιεικέστερα, περί εξαπάτησης του ελληνικού λαού και αχρήστευσης του πολιτικού βίου. Οι άνθρωποι αυτοί, υπάλληλοι όλων των κομμάτων, αποδεικνύονται δυστυχώς τραγικά όντα.
Δεν άκουσαν τίποτε, δεν γνώριζαν τίποτε, δεν ευθύνονται για τίποτε. Μάλλον δε, θεωρούν ότι θα πρέπει να τους είμεθα ευγνώμονες διότι κατάφεραν να φέρουν το ΔΝΤ και να πολλαπλασιάσουν το δημόσιο χρέος.
Ως καθ’ ύλην αρμόδιοι οι πολιτικοί μας άνδρες είναι οι κύριοι υπεύθυνοι για την ελληνική κατάντια. Είτε για τη χρεωκοπία του δημοσίου, είτε για την βαθμιαία διολίσθηση της ελληνικής κοινωνίας μακριά από την παιδεία, τη σοφία, την πολιτική και κοινωνική υγεία.

Κι αν οι απλοί πολίτες είναι φοροφυγάδες ή αδιαφορούν για το κοινό όφελος και το δημόσιο συμφέρον, σαφώς τεράστια ευθύνη έχουν οι πολιτικοί, οι οποίοι απέτυχαν ή δεν επιδίωξαν και δεν στόχευσαν να παιδαγωγήσουν τον λαό προς μια υγιέστερη, σοφότερη και δημοκρατικότερη συμπεριφορά.
Η κομματική ή προσωπική ιδιοτέλεια των πολιτικών ανδρών και η έλλειψη πολιτικής σοφίας και ανδρείας σε αυτούς, είναι τα βασικά αίτια για τα όποια ελαττώματα του λαού.

Κι αν πάμε λίγο πιο πέρα από την καθημερινότητα, και στα δυο κόμματα εξουσίας για τα θέματα παιδείας και πνευματικής αυτοσυνειδησίας του λαού, οι ίδιες παρέες και οι ίδιες ιδεολογίες διαφεντεύουν και επιβάλλουν μονίμως και συνεχώς μια εργαλειακού τύπου παιδεία, που εθίζει τους πολίτες από μικρά παιδιά στην ιδιοτέλεια, τον ατομοκεντρικό ευδαιμονισμό, την εγωλατρία, αλλά και την εχθρότητα και το μίσος προς κάθε τι που σχετίζεται με το παρελθόν, τον διαχρονικό πολιτισμό, την ιστορική μνήμη και την πνευματική σοφία και εμπειρία του λαού μας.

Αν δει κανείς τα προγράμματα σπουδών και το περιεχόμενο ιδίως των μαθημάτων πέραν των φυσικομαθηματικών και τεχνολογικών κατευθύνσεων, θα κατανοήσει αμέσως γιατί η Ελλάδα μέσα σε 30 χρόνια ελεύθερου και ανεξάρτητου πολιτικού βίου κατέληξε στη χρεωκοπία.
Το ίδιο καλά θα καταλάβει, εάν παρακολουθήσει το περιεχόμενο και την ποιότητα της ελληνικής τηλεόρασης, η οποία -εκτός εξαιρέσεων- έπαιξε αποφασιστικό λόγο μαζί με το σχολείο στην αποσάθρωση της πολιτικής συνείδησης και στην απώλεια του αισθήματος κοινωνικής ευθύνης του λαού μας.
Διότι ποιος αμφισβητεί ότι το σχολείο και τα ΜΜΕ είναι οι κύριοι παράγοντες διαμόρφωσης της κοινωνικής και πολιτικής συνείδησης και τα βασικά εργαλεία χειραγώγησης μιας κοινωνίας;

Είναι δε επίσης τραγικό ότι οι πολιτικοί άνδρες της Ελλάδας σμίκρυναν τους εαυτούς των σε απλούς υπαλληλίσκους και τα κόμματά των σε ιδιωτικές εταιρίες.
Τελικώς το δράμα της Ελλάδος, εκδηλούμενο είτε στον λαό είτε, στους άρχοντές του, είναι η απώλεια μνήμης, σοφίας και οράματος. Πρωτίστως δε, απώλεια πίστης και σεβασμού στη ζωή και αίσθησης ιερότητας της ύπαρξης, είτε της δικής μας, είτε των άλλων, είτε του κόσμου όλου. Δεν λέω ότι αυτό δεν συμβαίνει και με άλλους λαούς και τους ηγέτες των. Αλλά σε εμάς αυτό δεν συνέβαινε στο παρελθόν. Θα μπορούσε να μην συμβαίνει και τώρα κι έπρεπε να μην συμβαίνει.

Ο Καποδίστριας έβαλε τις βάσεις για το ελληνικό κράτος. Αλλά δυστυχώς φονεύθηκε άδικα και με σκοτεινό τρόπο. Ο Βενιζέλος, με τα όποια πολιτικά του λάθη, είχε όραμα και ωφέλησε την Ελλάδα. Βεβαίως ο ελλειπτικός μεγαλοϊδεατισμός και αυτού τούτου του μεγάλου Βενιζέλου μετετράπη στα επόμενα χρόνια και ιδίως στις ημέρες μας σε εκσυγχρονιστική πολιτική αφασία και ελαχιστοποίηση υγιούς οράματος.
Ο Μεταξάς είχε το θάρρος να πει όχι στη ναζιστική Γερμανία και να οδηγήσει τον ελληνικό λαό στη μεγαλύτερη ίσως εποποιία όλων των εποχών, με αποτέλεσμα τη διάσωση της παγκόσμιας δημοκρατίας, ανθρωπιάς και ειρήνης.
Από εκεί και πέρα, ο Εμφύλιος διαλύει όλα τα όνειρα των Ελλήνων. Έπειτα, ο εμφύλιος θα συνεχιστεί μέχρι τις ημέρες μας μεταξύ δυο-τριών πολιτικών οικογενειών της Ελλάδος και θα ισοπεδώσει ό,τι απέμεινε όρθιο.
Μικρό διάλειμμα, οι αστείοι Συνταγματάρχες της Επταετίας που κυνηγούσαν σκιές αριστερών και οδήγησαν στη διχοτόμηση της Κύπρου και στην αχρήστευση κάθε περιεχομένου σε θεσμούς και λέξεις.

Και η Επταετία ήταν η γέφυρα για να περάσουμε στη γελοιότητα και την τραγικότητα μιας ζωής με μόνο όνειρο το σούπερ-μάρκετ, το εξοχικό, το βίντεο και το BMW και, σίγουρα, μια θέση στο Δημόσιο.
Μέσα σε όλα αυτά, θλιβερή και επώδυνη μνήμη για όσους φοιτητές ή μαθητές τότε ήμασταν εκεί, χωρίς να σκεφτούμε να το εξαργυρώσουμε με κομματικά οφίκια, υποταγμένοι στο αιώνιο χρέος της δημοκρατίας της ελευθερίας και της ανθρωπιάς, η Νομική του ’73 και το Πολυτεχνείο του ’74.

Εάν οι πολιτικοί μας δεν είχαν απολέσει, πρώτοι αυτοί και μετά εμείς, ο απλός λαός, τον αυτοσεβασμό και τον σεβασμό της ζωής ως μέγιστο και ιερό γεγονός, αυτοί μεν θα είχαν παραιτηθεί και θα ζητούσαν συγγνώμη από την Ελλάδα ολόκληρη.
Εμείς δε, θα αρνούμασταν να συνεχίζουμε να συμμετέχουμε σε μια τραγικά αστεία υπόθεση αυτής της κομματικής λατρείας και κομματικής αχρήστευσης της δημοκρατίας και του πολιτικού βίου. Η ιστορία θα καταγράψει για ακόμη μια φορά την αυτοκαταστροφική μανία των Ελλήνων πολιτικών νικημένων από την ιδιοτέλεια και ό,τι άλλο.

Εξάλλου, η ζημιογόνος ασθένεια των κομμάτων, εκτός από αίτιο είναι και αποτέλεσμα αυτού του ιδιότυπου δίπολου αγάπης-μίσους που εγκυμονούν ανά τους αιώνες οι Έλληνες. Ας μην ξεχνούμε ποτέ τη δράση του: Πελοποννησιακός πόλεμος, πόλεμοι επιγόνων του Μεγάλου Αλεξάνδρου, Βυζαντινή κατάρρευση, διάλυση του ΄21, Μικρασιατική Καταστροφή, Εμφύλιος πόλεμος, σημερινός κομματικός εμφύλιος.

Σήμερα τα πολιτικά κόμματα, μεγάλα και μικρά, θα πρέπει να έλθουν σε συνεννόηση με τις υγιείς πολιτικές δυνάμεις της Ευρώπης ή και άλλων χωρών και να διεθνοποιήσουν το πρόβλημα και το δράμα της Ελλάδος, η οποία χρησιμοποιήθηκε ως η Κερκόπορτα άλωσης και διάλυσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και κατάρρευσης της μόνης διεθνούς δημοκρατικής Ένωσης λαών και κρατών.

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο σημερινός Πρωθυπουργός της μεταβατικής κυβέρνησης και όλοι οι αρχηγοί των πολιτικών κομμάτων θα πρέπει να αναλάβουν τις ευθύνες των για το μέλλον την ελληνικής κοινωνίας, διότι τα γεγονότα του τρίτου παγκόσμιου, οικονομικού πλέον, πολέμου αρχίζουν τώρα να προβάλλουν στην ιστορία.

* Ποια είναι, εκτιμάτε, σήμερα τα όπλα της Ελλάδας στην παγκόσμια λαίλαπα που σαρώνει τα πάντα στο πέρασμά της; Διαθέτει καταρχήν όπλα; Και αν ναι, μπορεί να τα ενεργοποιήσει, όταν κλείνει ελληνικά σχολεία στο εξωτερικό;

   -  Σε καθημερινό πρακτικό επίπεδο όσο και αν η κρίση πάρει νέες και μεγαλύτερες διαστάσεις, θα πρέπει ολόκληρη η ελληνική κοινωνία να αντισταθεί με ειρηνικό και δημιουργικό τρόπο.

Ο επιχειρηματικός κόσμος, ο ομογενειακός Ελληνισμός, οι επιστήμονες, οι διανοούμενοι, οι τεχνολόγοι, οι δάσκαλοι, οι μαθητές, οι φοιτητές και κάθε σκεπτόμενος πολίτης, όλοι όσοι μπορούν να αντισταθούν μέσα από τη δημιουργικότητα, τη συνεργατικότητα, την παιδεία και την πνευματική καλλιέργεια, την αλληλεγγύη, όλοι μαζί και κάθε ένας ξεχωριστά πρέπει να αισθανθούμε ότι φέρουμε στις πλάτες μας όλη την Ελλάδα.

Όσον αφορά στους Ομογενείς, θα πρέπει να αντιληφθούν και να συνειδητοποιήσουν ότι δεν έχουν να περιμένουν τίποτε από το επίσημο κράτος, τουλάχιστον, έως ότου αυτό εξυγιανθεί και ανακτήσει βαθύ οραματισμό για το μέλλον του Ελληνισμού.
Ταυτόχρονα, όμως, μπορούν και πρέπει να αξιοποιήσουν ολόκληρη την ελληνική κοινωνία. Θα πρέπει, ακόμη, η Ομογένεια να μπορέσει να απαγκιστρωθεί από την ασθένεια της κομματικής ιδιοτέλειαςκαι λαίλαπας που ερημώνει τόσο τον ελλαδικό όσο και τον ομογενειακό Ελληνισμό, και να δημιουργήσει τους δικούς της θεσμούς ελληνικής παιδείας και πολιτιστικής καλλιέργειας. Κυρίως όμως, ο ομογενειακός Ελληνισμός, όπως άλλωστε και ο ελλαδικός, θα πρέπει να απαλλαγεί από την πατροπαράδοτη κατάρα και άλογη έχθρα, ζηλοφθονία και κακεντρέχεια που οδηγεί σε φατριασμούς και καταστροφικούς ανταγωνισμούς.

* Θα αντέξει ο Ελληνισμός; Ποια η άποψή σας;

  -  Καλώς ή κακώς, η μοίρα της Ελλάδος είναι η ιστορία της, η παιδεία της και ο πολιτισμός της. Μέσα από αυτή την παιδεία και από αυτόν τον πολιτισμό γεννήθηκε η παγκόσμια δημοκρατία και ο παγκόσμιος άνθρωπος. Αυτή η Ελλάδα της παιδείας, της ποίησης, της φιλοσοφίας, της δημοκρατίας και της ελευθερίας, αυτή η Ελλάδα, του ανθρώπου-πρόσωπο πέρα από έθνη, φυλές, τάξεις, κόμματα, ομάδες και λέσχες, δηλαδή του ανθρώπου ως ύπαρξη συμπαντική, μοναδική και ανεπανάληπτη, αυτή είναι που διώκεται σήμερα.

Αλλά συγχρόνως, αυτή η Ελλάδα είναι κι εκείνο που επιθυμούν όλοι οι λαοί του κόσμου ως δική των πνευματική τροφό και πατρίδα. Γι’ αυτό η κρίση και ο σημερινός διωγμός των Ελλήνων μέσα στην ίδια των την πατρίδα θα είναι τελικώς προς όφελος όχι μόνο για εμάς τους Έλληνες αλλά και για όλο τον κόσμο.
Τούτος είναι ο τρίτος παγκόσμιος πόλεμος εναντίον όλων των ελεύθερων λαών και ανθρώπων. Αυτό που ζούμε είναι η τρίτη απόπειρα να υποδουλωθεί ο παγκόσμιος άνθρωπος και να χάσει την ελευθερία του, τη δημοκρατία του και την ανθρωπιά του. Και όπως στους δυο προηγούμενους παγκόσμιους πολέμους ήταν η Ελλάδα που έπαιξε ρόλο πρωταγωνιστικό, έτσι και σήμερα θα συμβεί με διαφορετικό τρόπο το ίδιο.

Η Ελλάδα από τον Όμηρο μέχρι τον θρηνητικό Παπαδιαμάντη (σαν να ’χαν ποτέ τελειωμό τα πάθια και οι καημοί του κόσμου, γράφει στο «Το μοιρολόι της φώκιας») έδιδε νόημα στην ιστορία και τον άνθρωπο. Αυτό θα πράξει και τώρα, αφού εξυγιανθεί από τις σημερινές ασθένειές της.

Τα γεγονότα θα μας αναγκάσουν όλους να ξαναγίνουμε ο αληθινός εαυτός μας. Όσοι θέλουν την αρετή, και όσοι θέλουν την κακία. Όσοι θέλουν την αλήθεια, την αυθεντικότητα και την ανθρωπιά, και όσοι θέλουν το ψέμα, την προσποίηση και την ιδιοτέλεια. 

Η Ελλάδα είναι πάντα πνευματική και πολιτική τροφή για όλο τον κόσμο, για τη Δημοκρατία και την ελευθερία όλων των λαών και όλων των ανθρώπων. Τούτος ο σημερινός διωγμός των Ελλήνων θα είναι, στο τέλος, προς όφελος όλου του κόσμου. Διότι ο ελληνικός ύμνος στην ελευθερία, είναι ύμνος για την ελευθερία, κοινωνική, πολιτική, ατομική, όλων των λαών και όλων των ανθρώπων.

Πηγή  eleftheria.gr 

Ενημέρωση  zoiforos.gr

"Πάτησαν κλέφτες το μαντρί"

 















Αξίζει να διαβάσεις τους στίχους του δημοτικού τραγουδιού "Πάτησαν κλέφτες το μαντρί", της περιοχής Γρεβενών, για να δεις με πόση καλαισθησία ο λαός μας στηλιτεύει το άδικο, χωρίς να κατεβαίνει σε χαμηλό επίπεδο, όπως συμβαίνει με τα αντίστοιχα τραγούδια άλλων παραδόσεων, ξένων προς την Ορθόδοξη Παράδοση του ελληνικού λαού!
"Πάτησαν κλέφτες το μαντρί./ Μας πήρανε το λάγι' αρνί, /πόχει το χρυσό μαλλί, /τ΄ ασημένια κέρατα."
Ο άγνωστος συνθέτης του εν λόγω τραγουδιού που αποδίδει θαυμάσια ο Νίκος Γκιουλέκας, δε θα καταδεχόταν να γράψει ένα τόσο όμορφο τραγούδι για να μιλήσει για κοινούς κλέφτες. Ούτε ο λαός μας με το αναπτυγμένο αισθητικό του κριτήριο θα αγαπούσε ένα τραγούδι που μιλάει για κοινούς κλέφτες.
Αν δεις τους στίχους του με αυτό το πνεύμα θα καταλάβεις ποιους κλέφτες υπονοεί το τραγούδι, όχι τους κατσικοκλέφτες που κλέβουν γιατί πεινάνε, αλλά εκείνους τους κλέφτες που σου αρπάζουν την ψυχή.
Η αρπαγή της ψυχής είναι προαιώνια ιστορία, από την εποχή του Αδάμ και της Εύας, όταν ο Κάϊν σκότωσε τον αθώο Άβελ κι όταν επί Νώε είχαν εξαχρειωθεί όλοι οι άνθρωποι,πλην του Νώε.
Δείτε τους αρχαίους στίχους του Ιώβ, που εκφράζουν τον πόνο κάθε αδικημένου ανθρώπου: Πώς θά ΄θελα, λέει ο δυστυχισμένος Ιώβ, τα λόγια μου να γίνουν βιβλίο ή να σκαλιστούν στο βράχο και να χυθεί μέσα τους μολύβι! Παραθέτουμε το σχετικό απόσπασμα, στο πρωτότυπο, γιατί με λίγη προσοχή γίνεται εύκολα κατανοητό:
" Ω και να εγράφοντο οι λόγοι μου!/ Να εντυπούντο εν βιβλίω./ Να ενεχαράττοντο επί βράχου / δια σιδηράς γραφίδος/ και μολύβδου δια παντός!/ Διότι εξεύρω ότι ζη ο λυτρωτής μου/ και θέλει εγερθεί εν τοις εσχάτοις καιροίς/ επί της γης./ Και αφού μετά το δέρμα μου/ το σώμα τούτο φθαρή/ πάλιν με τη σάρκα μου θέλω ιδεί τον Θεόν./ Τον οποίον αυτός εγώ θέλω ιδεί/ και θέλουσι θεωρήσει οι οφθαλμοί μου,/ και ουχί άλλος./ Οι νεφροί μου κατατήκονται εν τω κόλπω μου./(Ιώβ,κεφ.ιθ΄,23-27).
Αναρωτιέται κανείς, γιατί δεν μπορούσε ο Ιώβ να γράψει σε βιβλίο τα λόγια του; Ή εμείς σήμερα γιατί δεν μπορούμε να γράψουμε τα λόγια μας σε βιβλίο; Μπορούσε, αλλά μόνο για τις μέλλουσες γενεές. Το ίδιο όπως κι εμείς σήμερα, που το καλό βιβλίο βρίσκει χίλια δυο προσκόμματα για να φτάσει στον αναγνώστη ή δε διαβάζεται από κανέναν. Στο σχολείο δεν μαθαίνουν το μαθητή να αγαπήσει το καλό βιβλίο, αλλά να το μισήσει.
Τρεις φίλοι του Ιώβ και η γυναίκα του προσπαθούν να τον κάνουν να παραδεχθεί ότι ο ίδιος φταίει για ό,τι έπαθε.Σου θυμίζει κάτι αυτό;Μήπως ο ελληνικός λαός σήμερα έχει την τύχη του δυστυχισμένου Ιώβ; "Ο Θεός με αδίκησε" απαντάει ο Ιώβ στους "φίλους του" και στη γυναίκα του που τον παροτρύνει να βρίσει το Θεό και να πεθάνει.
Γιατί ο ποιητής του Ιώβ βάζει στο στόμα του αυτούς τους λόγους; Πώς μπορεί να το πει αυτό ο Ιώβ που πιστεύει στο Θεό ως λυτρωτή του; Μήπως αν ο ποιητής δεν έκανε την υποχώρηση αυτή, δεν θα γινόταν η ιστορία του Ιώβ βιβλίο και δεν θα τη μάθαινε κανείς; Μήπως είναι μια υποχώρησε στους άρχοντες; Ενώ ο Δαβίδ, που ήταν βασιλιάς τολμάει και γράφει στον ψαλμό του, "άρχοντες κατεδίωξάν με δωρεάν",(άρχοντες με κατεδίωξαν άδικα). Τα λόγια αυτά περιλαμβάνονται στη νεκρώσιμη ακολουθία και είναι τα τελευταία λόγια που απευθύνει ο νεκρός στους ζώντες, σαν το μάθημα που αποκόμισε στο σύντομο ταξίδι του σ΄ αυτή τη ζωή.
Διαβάζουμε στο Ευαγγέλιο για την προδοσία του Ιούδα. Ο Ιησούς που μας δίδει την εντολή να αγαπάμε τους εχθρούς του μας δίδει ο ίδιος το παράδειγμα. Προσεύχεται πάνω στο σταυρό για τους σταυρωτές Του. Αποκαλεί με τρυφερότητα τον Ιούδα,φίλο, τη στιγμή που τον προδίδει φιλώντας Τον.
Ο Απόστολος Παύλος γράφει σε μια επιστολή του, να μη ζητάμε απ΄ το Θεό να μας γλιτώσει από τα βάσανα, αλλά να μας δώσει τη δύναμη και το κουράγιο να τα υπομένουμε, χωρίς να χάσουμε την πίστη μας και το ηθικό μας. Αυτός που έχει ακμαίο το ηθικό του δε φοβάται γιατί έχει το Θεό μέσα του.
Η οικονομική τρομοκρατία σε βάρος του λαού μας έχει αυτό το στόχο, να κάμψει το ηθικό του. Η άμυνα του καθενός από εμάς είναι η άμυνα του Λόγου του Θεού. Με την προσευχή και την ταπείνωση θα διατηρήσουμε δυνατό το πνεύμα μας και μαζί με το πνεύμα μας και το ανοσοποιητικό μας σύστημα, για να μην γίνουμε ευάλωτοι στις ασθένειες, που μας απειλούν.
Τίποτε δεν μας πάει πιο κοντά στο Θεό από την προσευχή και την ταπείνωση. Ας θυμούμαστε τα τελευταία λόγια που μας απευθύνουν οι νεκροί μας" Άρχοντες κατεδίωξάν με δωρεάν."

Νοικοκυραίοι, ραντιέρηδες, καιροσκόποι

ΛΟΓΟΠΛΑΙΣΙΟ 

Καθαρεύουσα και δημοτική

Ο τρόπος που συζητάμε για την οικονομία άλλαξε άρδην, μέσα σε λίγους μήνες. Πριν ξεσπάσει η δική μας κρίση του χρέους ο δημόσιος διάλογος δεν διέφερε πολύ από τον αντίστοιχο στις δυτικές χώρες. Είχαμε τις κλασικές συζητήσεις υπέρ του δημόσιου ή του ιδιωτικού τομέα, υπέρ της τόνωσης της ζήτησης ή της περικοπής δαπανών, για το φιλελευθερισμό και τη σοσιαλδημοκρατία, κ.ο.κ.
Λίγοι σχολιαστές επέμεναν στις ελληνικές ιδιαιτερότητες.² Για παράδειγμα ότι το Δημόσιο δεν είναι Δημόσιο όταν το έχουν αλώσει ιδιωτικά και συντεχνιακά συμφέροντα, και το ιδιωτικό δεν είναι ιδιωτικό όταν ζει από το δημόσιο χρήμα. Αλλά αυτές οι φωνές δεν ήταν παρούσες ούτε στο λόγο των κομμάτων, ούτε των καναλιών, ούτε φυσικά στη χάραξη της κυβερνητικής πολιτικής.
Οι τεχνοκράτες ασχολούνταν περισσότερο με το επίσημο, παρά με το πραγματικό. Με το ύψος, π.χ., των φορολογικών συντελεστών, αλλά όχι με τους φόρους που πραγματικά πλήρωναν οι επιχειρήσεις – πολύ ψηλότερους από την επίσημη κλίμακα όταν το ΣΔΟΕ επέδραμε επί δικαίων και αδίκων, πολύ χαμηλότερους όταν ο επιχειρηματίας είχε τον τρόπο του.
Υπήρχε μεγάλη διαφορά ανάμεσα στον επίσημο λόγο της πολιτείας, της πολιτικής, της τεχνοκρατίας, και σε αυτό που διαισθανόμασταν, που κουβεντιάζαμε στις παρέες, αλλά δεν αρθρώναμε δημόσια. Στον επίσημο λόγο, την καθαρεύουσα, μιλούσαμε για επενδύσεις, προγραμματισμό, ανταγωνισμό, παραγωγικότητα, κίνητρα, ελέγχους, νόμους. Στη δημοτική, για φραπέ, χαβαλέ, και το δαιμόνιο του Έλληνα. Ξέραμε ότι οι δημόσιες διακηρύξεις δεν θα πραγματοποιηθούν, αλλά λέγαμε: ας προσπαθήσουμε, και αν γίνει το ένα δέκατο, πάλι καλά – να μη μείνουμε πολύ πίσω από «την Ευρώπη».
Τώρα η δημόσια συζήτηση άλλαξε, και ξαφνικά μοιάζει με τις κουβέντες της παρέας. Το δίλημμα «δημόσιο ή ιδιωτικό;» μεταλλάχτηκε: «με τον αργόμισθο ή με το φοροφυγά;». Το «συνδικάτα ή εργοδοσία;» μεταλλάχτηκε: «να κόψουμε τη σύνταξη από τα 52 ή τα ιατρικά υλικά που τα πληρώνουμε για χρυσάφι;». Αρχίσαμε να συζητάμε για την πραγματική Ελλάδα, όχι για μια θεωρητική μικτή οικονομία. Οι καθημερινές εμπειρίες του καθενός ταυτίστηκαν με τα μεγάλα ζητήματα. Αυτό είναι υγιές. Είναι η αρχή της αυτογνωσίας.
Αλλά η οικονομία είναι πολύπλοκη, και οι εμπειρίες μας είναι χαοτικές, ποικίλες και αντιφατικές. Είναι εύκολο να καταλήξουμε σε υπερβολές, να μείνουμε σε καταγγελίες και μονόλογους, να χάσουμε τις αιτίες και την προοπτική. Από τη δημώδη εμπειρία πρέπει να ξαναστήσουμε μια λόγια θεωρία για την ελληνική οικονομία, που να εστιάζει στα ουσιώδη, να τα εξηγεί, και να ορίζει επιλογές.
Θεωρίες της ιδιομορφίας
Μια καλή προσέγγιση είναι να εντοπίσουμε σε τι διαφέρουμε από τις αναπτυγμένες δυτικές οικονομίες, που συνειδητά ή ασυνείδητα τις έχουμε για πρότυπο. Ακόμα και όταν τις επικρίνουμε, αυτές έχουμε ως μέτρο σύγκρισης, τόσο για την ιδιωτική κατανάλωση όσο και για τις κοινωνικές υπηρεσίες. Για το σκοπό αυτό είναι χρήσιμη μια νεοθεσμική οπτική, που αναλύει τις παραλλαγές του καπιταλισμού και τις σχετίζει με τις ιστορικές καταβολές και τους θεσμούς κάθε χώρας³.
Οι θεσμοί είναι μια ευρεία έννοια, που επιδέχεται διαφορετικούς ορισμούς. Στον πιο γενικό ορισμό ο όρος περιλαμβάνει τους επίσημους θεσμούς (το σχολείο) και τους ανεπίσημους (το φροντιστήριο και το ιδιαίτερο). Περιλαμβάνει τις ρυθμίσεις (ιατρική νομοθεσία), τους οργανισμούς (το νοσοκομείο), αλλά και τις συχνές συμπεριφορές (το φακελάκι). Περιλαμβάνει επίσης, σε μερικές θεωρήσεις, την ιδεολογίανοοτροπία (εργασιακή ηθική). (τι είναι πρόοδος) και τη
Η νεοθεσμική θεώρηση επιδιώκει να φωτίσει και να εξηγήσει τις μικρο-οικονομικές συμπεριφορές που διαμόρφωσαν τα μακρο-μεγέθη. Γιατί αφήσαμε την κοινωνική ασφάλιση να χρεοκοπήσει; Γιατί δεν πληρώνουμε φόρους; Γιατί δεν έχουμε εξαγώγιμα βιομηχανικά προϊόντα; Γιατί κάνουν φροντιστήριο οι μαθητές των λυκείων; Σε τι είμαστε διαφορετικοί σε αυτό το επίπεδο από τους Γερμανούς;
Η πρόχειρη εμπειρική απάντηση είναι ένας πολύ μακρύς κατάλογος: διαφθορά, πελατειακό σύστημα, γραφειοκρατία, οικογενειοκρατία, διαπλοκή, καταναλωτισμός, παπαγαλία στο σχολείο, καχυποψία, αλλά και ευέλικτες επιχειρήσεις, πτυχιούχοι, φιλοδοξία, κινητικότητα, πολιτική άποψη, αντίσταση, πολυγλωσσία, εργατικότητα (υπό όρους), εξωστρέφεια. Δεν βοηθάει όμως πολύ μια τέτοια παράθεση. Πιο διαφωτιστικό είναι, από όλο το πλέγμα των θεσμών που απαρτίζουν την ελληνική μικροοικονομία, να ξεχωρίσουμε λίγα και βασικά, όπου διαφέρουμε από τις πιο αναπτυγμένες οικονομίες. Τα ακόλουθα θεωρώ ότι είναι τα κρίσιμα στοιχεία της ελληνικής ιδιομορφίας:
Το πλήθος και το μικρό μέγεθος των επιχειρήσεων, μαζί με τη μεγάλη διασπορά της ιδιοκτησίας των ακινήτων (νοικοκυραίοι).
Η μεγάλη έκταση και διασπορά των προσόδων (ραντιέρηδες).
Η ελλιπής συνείδηση συνεργασίας και παράλληλα η μεγάλη ανταπόκριση σε κίνητρα και αντικίνητρα (καιροσκόποι).
Η Ελλάδα είναι μια καπιταλιστική οικονομία με κοινωνικό κράτος, όπως πολλές άλλες. Αλλά όπως και κάθε άλλη έχει τη δική της δυναμική, που δημιουργείται από τα ιδιαίτερα στοιχεία της μαζί με τα γενικά στοιχεία του καπιταλισμού.
ΝΟΙΚΟΚΥΡΑΙΟΙ
‘Ενας θεμελιακός θεσμός
Δεν υπάρχει άλλη χώρα στην Ευρώπη και στον ΟΟΣΑ που να έχει τόσο πολλούς αυτοαπασχολούμενους και τόσα μικροαφεντικά όπως η Ελλάδα σε αναλογία με τον πληθυσμό. Στην Ελλάδα το 57% όσων απασχολούνται στη «μη χρηματοοικονομική επιχειρηματική οικονομία» (ΜΧΕΟ) είναι είτε αυτοαπασχολούμενοι είτε σε επιχειρήσεις με λιγότερους από 10 απασχολούμενους. Στο σύνολο της ΕΕ των «27» ο δείκτης είναι 30%. Η Ιταλία έρχεται δεύτερη με 47%, η Πορτογαλία τρίτη με 42%. Η Γαλλία είναι στο 27%, η Μ. Βρετανία στο 21%, η Γερμανία στο 18%. Το νέο μας πρότυπο, η Δανία, στο 20%⁴.
Εξίσου κατακερματισμένη είναι και η γεωργία, που δεν περιλαμβάνεται στα παραπάνω. Στην αμπελοπαραγωγό Κορινθία ο μέσος εξαγωγικός αμπελώνας είναι κάτω από 30 στρέμματα και ο μεγαλύτερος κάτω από 200. Οι ανταγωνιστές της Κορινθίας στη Μούρθια της Ισπανίας έχουν πάνω από 1.000 στρέμματα ο καθένας. Το ίδιο και στην Καλιφόρνια, στη Νότιο Αφρική, στη Χιλή, στην Αίγυπτο.
Στο σύνολο της οικονομίας, οι απασχολούμενοι σε επιχειρήσεις άνω των 250 εργαζομένων δεν ξεπερνούν το 9% του εργατικού δυναμικού – μαζί με τις ΔΕΚΟ και τις τράπεζες.
Πώς έχει συμβεί να έχουμε τόσο πολλές και μικρές επιχειρήσεις –αμπέλια, ελαιοτριβεία, ενοικιαζόμενα δωμάτια, μίνι μάρκετ, ιατρεία, θέατρα, μπουτίκ, βιοτεχνίες ενδυμάτων, εταιρειούλες πληροφορικής– και γιατί πολύ λίγους μεγάλους εργοδότες;
Το οφείλουμε στην ιστορία, που απέτρεψε σε εμάς την πρωταρχική συσσώρευση κεφαλαίου των δυτικών οικονομιών, στους θεσμούς του σημερινού κράτους, που βοηθούν να επιβιώσει η μικρή ιδιοκτησία και εμποδίζουν τη μεγέθυνση των επιχειρήσεων, αλλά και στη νοοτροπία που μας αποτρέπει από το να συνεργαζόμαστε.
Η Δυτική Ευρώπη μπήκε στη βιομηχανική εποχή με μεγάλες γαιοκτησίες και πλήθος ακτήμονες εργάτες, κληρονομιά της φεουδαρχίας. Το νέο ελληνικό κράτος δημιουργήθηκε μέσα σε μια κοινωνία από μικροϊδιοκτήτες, συνέπεια της οθωμανικής πολιτικής που στήριζε τον μικρό γεωργό και αποθάρρυνε τη μεγάλη γαιοκτησία. Η πολιτική γης του νέου κράτους συνέχισε να ευνοεί τον μικρό κλήρο. Ακόμα και τα μεγάλα τσιφλίκια της Θεσσαλίας κατακερματίστηκαν με τα χρόνια. Η μεγάλη πλειονότητα των οικογενειών είχε κάποια ακίνητη περιουσία, αγροτική ή αστική, όπου έστησε μια αγροτική εκμετάλλευση ή ένα μαγαζί ή έχτισε ιδιόκτητο σπίτι. Σε αυτό η Ελλάδα ήταν τελείως διαφορετική από όλη τη μη Οθωμανική Ευρώπη. Οι δε γείτονές μας στα Βαλκάνια, όσοι είχαν εκτεταμένη μικροϊδιοκτησία, την απώλεσαν με τον σοσιαλισμό.
Οι μικροεπιχειρήσεις εξακολουθούν να είναι η κυρίαρχη μορφή οργάνωσης του ιδιωτικού τομέα της οικονομίας μετά από 180 χρόνια σύγχρονου κράτους, με αστικούς θεσμούς και με περίπου ελεύθερη αγορά. Αυτό είναι αξιοπερίεργο. Σε μια σύγχρονη οικονομία το μέγεθος είναι πλεονέκτημα – αν όχι σε όλες τις δουλειές, πάντως σε πάρα πολλές. Εδώ όμως οι επιχειρήσεις δεν μεγαλώνουν. Ας απαριθμήσουμε τις αιτίες.
Οι οικογένειες με ιδιοκτησία, έστω και μικρή, δεν στέλνουν τα παιδιά τους να γίνουν εργάτες. Αν αποφασίσουν να γίνουν χαμηλόμισθοι υπάλληλοι, αυτό γίνεται μόνο σε δουλειές με εργασιακή ασφάλεια και καλή σύνταξη – στο Δημόσιο ή στις τράπεζες. Αλλιώς προτιμάνε το χωράφι ή το μικρομάγαζο των γονιών. Το νοικοκυριό αντιστέκεται στην προλεταριοποίηση.
Οι νόμοι δεν εφαρμόζονται ομοιόμορφα. Η φορολογία, η κοινωνική ασφάλιση, οι κανονισμοί εργασίας κ.ά. επιβαρύνουν περισσότερο τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις, επειδή οι μικρές παρανομούν πιο εύκολα. Όταν το ταμείο το κρατάει η οικογένεια μπορεί να αποκρύψει πωλήσεις ή να απασχολήσει ανασφάλιστους. Ενώ όταν η τιμολόγηση και οι προσλήψεις καταγράφονται σε οργανωμένο λογιστήριο από υπαλλήλους, η φοροδιαφυγή και εισφοροδιαφυγή ενέχει μεγαλύτερο ρίσκο. Συνεπώς στην Ελλάδα η ανομία ευνοεί τον κατακερματισμό. Το κράτος γενικά δεν κυνηγάει τους μικρούς.
Οι ξένες άμεσες επενδύσεις αποθαρρύνονται. Σε άλλες περιφερειακές χώρες δημιουργήθηκε μεγάλη βιομηχανία από το ξένο κεφάλαιο. Εδώ, η γραφειοκρατία, η διαφθορά, η αντίσταση των τοπικών κοινωνιών, η ρητορική του λαϊκισμού είχαν αποτέλεσμα να έρθουν σχετικά λίγοι ξένοι επενδυτές και να παραμείνουν πολύ λιγότεροι. Σημαντικές εξαιρέσεις, οι κλάδοι των μη εμπορεύσιμων (non-tradable) υπηρεσιών: τράπεζες, τηλεφωνία, λιανικό εμπόριο.⁵ Σε αυτούς οι ξένοι ήρθαν γιατί το ψηλό κόστος εισόδου και λειτουργίας δεν τους αποτρέπει – το καλύπτουν με ψηλότερες τιμές. Άλλο να έχεις να ανταγωνιστείς στην παγκόσμια αγορά και άλλο μόνο τις ελληνικές επιχειρήσεις στην ελληνική αγορά.
Στα παραπάνω ας προστεθούν οι πάμπολλοι κανονισμοί και απαγορεύσεις που προστατεύουν τον υπάρχοντα τρόπο λειτουργίας σε δεκάδες κλάδους, καθώς και το μικρό μέγεθος των οικοπέδων.
Είναι τόσο ισχυρή η θεσμική προτίμηση προς τη μικρή κλίμακα, ώστε ούτε οι πρόσφυγες του 1922, ούτε οι μετανάστες μετά το 1990 δεν έγιναν μόνιμο προλεταριάτο για μεγάλους εργοδότες, όπως συνέβη αντίστοιχα αλλού. Ενώ οι μικροεργοδότες πλούτισαν στα χωράφια και στις πόλεις στην πλάτη των μεταναστών.
Η αυτοαπασχόληση, η μικροεργοδοσία, η οικογενειακή επιχείρηση είναι σταθερός και θεμελιακός θεσμός της οικονομικής μας οργάνωσης. Ίσως ο πιο θεμελιακός. Η ποσοστιαία συμμετοχή τους στην απασχόληση και στο εισόδημα δεν πρόκειται να συρρικνωθεί υπό κανονικές συνθήκες. Ούτε καν μια βαθιά και μακροχρόνια ύφεση δεν θα το αλλάξει αυτό. Μόνο μια επανάσταση στους θεσμούς θα το άλλαζε.
Είναι σημαντικό το εξής: ο θεσμός ορίζει την εξειδίκευση και όχι το αντίστροφο. Δηλαδή, επειδή είμαστε μια κοινωνία μικροεπιχειρηματιών, δεν μπορούμε να παράγουμε ηλεκτρονικές συσκευές – και όχι, επειδή δεν παράγουμε συσκευές, είμαστε μικροεπιχειρηματίες. Αυτό δεν έχει γίνει συνείδηση στην τεχνοκρατία που σχεδιάζει κατά καιρούς τις πολιτικές της ανάπτυξης. Πιστεύει ότι με κατάλληλες χρηματοδοτήσεις και υποδομές μπορεί να δημιουργηθούν ανταγωνιστικές βιομηχανίες σε κλάδους που απαιτούν μεγαλύτερη κλίμακα. Σε κάθε εποχή οι μικροϊδιοκτήτες θα κάνουν τις εργασίες που τους ταιριάζουν – χτες σφουγγαράδες, σήμερα ενοικιαζόμενα δωμάτια, αύριο τι;
Οικογενειακές στρατηγικές
Μια οικονομία μικρών μονάδων ωθεί τα νοικοκυριά σε άλλες επιλογές από μια οικονομία υπαλλήλων και μεγάλων οργανισμών. Η οικογένεια αναζητά τη σταθερότητα στην πολυέργεια⁶, δηλαδή σε πολλαπλές πηγές εισοδήματος, όσες μπορεί να βρει και να προσποριστεί. Υπάρχει οικογενειακή αλληλεγγύη: τα πολλαπλά εισοδήματα απαιτούν πολλαπλά χέρια: ο πατέρας έχει το πρατήριο βενζίνης για τη σιγουριά, ο γιος σπουδάζει πληροφορική για το κάτι παραπάνω, αλλά άμα δεν του βγει δεν θα πεινάσει. Η κόρη, κατά προτίμηση δασκάλα ή υπάλληλος του Δήμου – κάτι σταθερό που αφήνει ελεύθερο χρόνο για να φροντίζει γέροντες γονείς και την επόμενη γενιά. Αν το οικογενειακό μαγαζί πάει καλά, η οικογένεια ολόκληρη το δουλεύει. Αν όχι, μένει να δουλεύει με ένα-δυο μέλη. Το σύστημα έχει θαυμαστή σταθερότητα, ευελιξία και διάρκεια.
Σε οικονομία μικροϊδιοκτητών, οι επενδύσεις των νοικοκυριών διαφέρουν από αυτές στις οικονομίες της μεγάλης κλίμακας. Κατευθύνονται, απόλυτα ορθολογικά, σε ακίνητα και σε εκπαίδευση. Στις δυτικές οικονομίες οι αποταμιεύσεις επενδύονται συλλογικά μέσα από ασφαλιστικά ταμεία, ή από αμοιβαία κεφάλαια, ή από καταθέσεις. Καταλήγουν ως χρηματοδότηση στη βιομηχανία, στην τεχνολογία, σε υποδομές, και γενικά σε μεγάλους οργανισμούς. Στην ελληνική μικρή οικονομία η χρηματική αποταμίευση δεν έχει αξιόπιστες συλλογικές διεξόδους.
Το ανθρώπινο κεφάλαιο έχει άλλη μορφή στη μικροϊδιοκτησία. Στις δυτικές οικονομίες μπορεί να αναπτυχθεί μέσα από καριέρα – δηλαδή χτίζοντας σχέση με μια μεγάλη επιχείρηση ή οργανισμό. Η ανώτατη εκπαίδευση είναι χρήσιμη μόνο ως πρώτο βήμα στην καριέρα – αν η αγορά εργασίας δεν την ζητά ούτε οι νέοι την επιδιώκουν. Στη μικρή ιδιοκτησία, η αξία του ανθρώπου επενδύεται στα ατομικά του στοιχεία. Η αγορά εργασίας δεν δίνει σαφή μηνύματα. Σημασία έχουν τα εφόδια που θα κατέχω σε μια γενικά αβέβαιη πορεία. Σπουδάζω μηχανικός, όχι επειδή προσδοκώ να δουλέψω στη Volkswagen, αλλά επειδή θα έχω επιλογές ως έμπορος, κατασκευαστής, εργολάβος, μελετητής, και ίσως ίσως στέλεχος. Γι’ αυτό τα νοικοκυριά υπερεπενδύουν στην εκπαίδευση των παιδιών: σε φροντιστήρια ξένων γλωσσών και πανελλαδικών εξετάσεων, σε δαπάνες διαβίωσης των φοιτητών. Στους εθνικούς λογαριασμούς αυτές οι δαπάνες φαίνονται ως κατανάλωση. Αλλά είναι επένδυση.
Δυναμική
Ο θεσμός είναι σταθερός εφόσον μπορεί να παράγει αρκετό εισόδημα για τα μέλη του, έστω με κρίσεις και μεταλλάξεις. Αλλά δεν υπάρχουν πολλές περιπτώσεις στον κόσμο που οι τοπικές οικονομίες μικροεπιχειρήσεων να είναι διεθνώς ανταγωνιστικές – στη βόρεια Ιταλία βρίσκονται τα λίγα πετυχημένα παραδείγματα. Στην Ελλάδα ήταν ανταγωνιστική κατά καιρούς η μικρής κλίμακας γεωργία και ο τουρισμός, και είχαν μεγάλη συμβολή τα εμβάσματα από προσωπική εργασία– από τους μετανάστες και τους ναυτικούς. Αλλά αυτά δεν έφταναν και τα συμπληρώναμε με δάνεια και επιχορηγήσεις από το εξωτερικό.
Τώρα που στέρεψαν τα δάνεια, η Ελλάδα θα χρειαστεί να γίνει ανταγωνιστική σε περισσότερους κλάδους. Μπορούν αυτό να το πετύχουν οι μικροεπιχειρήσεις; Δεν φαίνεται να είναι ιδιαίτερο πρόβλημα η μετάβαση σε νέες δραστηριότητες. Η ελληνική πολυέργεια των οικογενειών αυτό σημαίνει. Δεν πρόκειται για οικογένειες που αφοσιώνονται στην ίδια τέχνη από γενιά σε γενιά. Τα παιδιά σπουδάζουν νέα αντικείμενα και οι γονείς τα στηρίζουν.
Τρία είναι τα μεγάλα μειονεκτήματα της μικρής κλίμακας: το κόστος (οικονομίες κλίμακας), ο συντονισμός (κόστος συναλλαγών, οικονομίες φάσματος) και η συνέχεια (καινοτομία, αναβάθμιση, διαδοχή γενεών). Αν το ευρύτερο θεσμικό περιβάλλον αλλάξει για να βοηθήσει τις μικροεπιχειρήσεις να τα αντιμετωπίσουν, τότε ναι, ίσως μπορέσουμε να χτίσουμε μια ανταγωνιστική οικονομία πάνω στη μικρή κλίμακα. Αλλιώς, είτε φτώχεια είτε απότομη συγκέντρωση του κεφαλαίου.
ΡΑΝΤΙΕΡΗΔΕΣ
Ο όρος πολιτική πρόσοδος δηλώνει τους διάφορους μηχανισμούς με τους οποίους επιχειρήσεις, συντεχνίες και άτομα καρπώνονται εισοδήματα από το κράτος που δεν αντιστοιχούν σε πραγματική προσφορά υπηρεσίας ή προϊόντος. Ο όρος περιλαμβάνει την αργομισθία, τη συνταξιοδότηση με προνομιακούς όρους, τις επιχορηγήσεις χωρίς αναπτυξιακό αποτέλεσμα, τις υπερκοστολογημένες προμήθειες και έργα, και τις μίζες των δημοσίων υπαλλήλων. Περιλαμβάνει επίσης τις ρυθμίσεις που επιτρέπουν σε συντεχνίες να υπερτιμολογούν στην αγορά (κλειστά επαγγέλματα, ρυθμιζόμενες αμοιβές, απαγορεύσεις), και, κάτι λιγότερο φανερό, τα οφέλη από την παρανομία όταν οι ανταγωνιστές σου είναι σύννομοι. Δεν περιλαμβάνει εκείνους του μισθούς του Δημοσίου που αμείβουν πραγματικά εργαζόμενους, ούτε τις συντάξεις, τα επιδόματα ανεργίας, κτλ, που δίνονται με γενικά κοινωνικά κριτήρια.
Μερικοί ανάγουν τη διόγκωση της πολιτικής προσόδου στη δεκαετία του 1980 και στον τρόπο με τον οποίο το ΠΑΣΟΚ ενσωμάτωσε νέα στρώματα και νέα τζάκια στην οικονομική ανάπτυξη. Αλλά η φαυλοκρατία και οι πελατειακές σχέσεις ήταν σύμφυτες με το ελληνικό κράτος από την ίδρυσή του⁷, και το κράτος ήταν πάντα ρυθμιστής στην οικονομία. Η διανομή προσόδων ήταν αναγκαίος μηχανισμός για τη νομιμοποίηση των πολιτικών στα μάτια του κόσμου, αλλά και ο προσπορισμός προσόδων ήταν βασικός λόγος για γίνει κάποιος πολιτικός.
Το κράτος συνολικά υπήρξε ραντιέρης εμβασμάτων, ζώντας σε μεγάλο βαθμό από διεθνείς εισροές: δάνεια που μοίρασε και δεν αποπλήρωσε, σχέδια βοήθειας, και πιο πρόσφατα τα ταμεία της ΕΕ. Τούτα τα εμβάσματα έχουν επηρεάσει σε βάθος την κοινωνία: «Ας περάσει το χρήμα τα σύνορα και θα βρούμε τη μοιρασιά» μου έλεγε ένας μικροεργολάβος αγροτικών εγκαταστάσεων κουβεντιάζοντας πώς θα πάρουμε κάποια επιχορήγηση.
Υπήρχαν και υπάρχουν σημαντικές μη πολιτικές πρόσοδοι στην ιδιωτική οικονομία. Τα έσοδα από τουρισμό ενέχουν μεγάλο στοιχείο προσόδου, εφόσον ο επισκέπτης πληρώνει πρώτα για τον τόπο και μετά για τις υπηρεσίες. Τα εμβάσματα από το εξωτερικό (ναυτιλιακά, μεταναστευτικά) παράγονται μεν από εργασία εκτός συνόρων, αλλά για την τοπική κοινωνία που τα υποδέχεται είναι καθαρή πρόσοδος.
Η δημοκρατική πρόσοδος
Οι μηχανισμοί προσπορισμού προσόδων διαφέρουν πολύ μεταξύ τους. Παράγουν όμως ένα κοινό πολιτισμικό αποτέλεσμα: όλοι σχεδόν οι Έλληνες, από τον μεγάλο επιχειρηματία μέχρι τον μικροοικοπεδούχο στο νησί και τον δημοτικό υπάλληλο στην επαρχία, θεωρούν φυσικό να έχουν κάποια εισοδήματα χωρίς να ρισκάρουν κεφάλαια και χωρίς να εργάζονται παραγωγικά – εισοδήματα σημαντικά για τα μέτρα του καθενός. Αν δεν το πετύχουν αισθάνονται αδικημένοι.
Πώς αναπαραγόταν τόσα χρόνια το σύστημα της προσοδοκρατίας; Η πρώτη αιτία ήταν ότι «λεφτά υπάρχουν» – από τις εισροές από το εξωτερικό, από την απομύζηση της παραγωγής σε μια κοινωνία που μπορούσε κατά καιρούς να παρακολουθεί ικανοποιητικά την τεχνική πρόοδο, αλλά πρόσφατα και από την υπερεκμετάλλευση των μεταναστών.
Η δεύτερη αιτία ήταν ο δημοκρατικός χαρακτήρας του συστήματος. Οι πρόσοδοι είχαν ευρεία διασπορά· ιδίως μετά το 1980 τα περισσότερα νοικοκυριά κάτι τσιμπούσαν από το σύστημα. Η δημοκρατική νομιμοποίηση ενισχύθηκε από νέους μηχανισμούς που προσδίδουν στο σύστημα έναν αντικειμενικό χαρακτήρα: ΑΣΕΠ αντί για ρουσφέτι, πανελλαδικές αντί για το βαθμό του σχολείου. Όταν για να διοριστούν ή να εισαχθούν χρειάζεται να κοπιάσουν και να ανταγωνιστούν τίμια, κανένας δεν αναρωτιέται μήπως η θέση που πήραν είναι άχρηστη. Και θεωρείται άδικο να καταργηθούν τα όποια προνόμια έχει η θέση.
Συμπεριφορές
Όπως κάθε οικονομικός μηχανισμός που κυριαρχεί (ή συγκυριαρχεί) σε μια κοινωνία έτσι και η προσοδοκρατία επιδρά με πολλούς τρόπους στις συμπεριφορές και στη νοοτροπία. Μπορεί να μην πηγάζει από πολιτισμικές ιδιαιτερότητες, αλλά σίγουρα τις δημιουργεί.
Μηδενικό άθροισμα: η πρόσοδος δεν μεγεθύνει την πίτα, τη μοιράζει. Συνεπώς προϋποθέτει μαχητική διεκδίκηση, και δεν προϋποθέτει παραγωγική εργασία. Εκτρέφει το λαϊκισμό, που βασικό συστατικό του είναι ότι μεταθέτει την ευθύνη για το σύνολο στον άλλο πόλο, στον εχθρό. Στο λαϊκισμό οι πολίτες, ανεξάρτητα από την πραγματική τους θέση στην παραγωγή και στη διανομή, νιώθουν σαν να ανήκουν στο πιο αδύναμο στρώμα, που δικαιούται να διεκδικεί αναδιανομή για λόγους ανθρωπιστικούς, δικαιοσύνης⁸. Δεν τους αφορά πώς θα παραχθεί ο πλούτος, ούτε αν πρέπει η αναδιανομή να γίνει πρώτα σε άλλους, πιο αδύναμους. Την ευθύνη για το όλον την έχουν άλλοι. Ο λαϊκισμός διαφέρει ριζικά σε τούτο από μια σοσιαλιστική στρατηγική που θα άρχιζε από τον τρόπο παραγωγής πριν φτάσει στη διανομή. Ή από μια στρατηγική αναδιανομής που θα εστίαζε στους πραγματικά πιο αδύναμους και αποκλεισμένους.
Επιχειρηματικότητα: αν οι επιχειρήσεις μπορούν να βγάλουν ψηλά κέρδη από τις κρατικές εργολαβίες ή από άλλα προνόμια, επενδύουν πιο πολύ στο να αποκτήσουν τα προνόμια παρά στο να γίνουν ανταγωνιστικές σε μια ανοιχτή αγορά. Με το καιρό αυτό στρεβλώνει όλη τη στρατηγική τους – ο καλός πωλητής είναι αυτός που καλλιεργεί σχέσεις στο Δημόσιο, ο καλός μηχανικός είναι αυτός που ξεχειλώνει το έργο για να κοστίσει περισσότερο, κτλ. Σπάνια μια επιχείρηση κρατικοδίαιτη είναι και ανταγωνιστική. Τα παραδείγματα αρχίζουν από τους εθνικούς προμηθευτές και φτάνουν στις εταιρειούλες πληροφορικής της δεκαετίας του 1990, όπου ευφυέστατοι τεχνικοί έφαγαν τα νιάτα τους σε άκαρπη «έρευνα και ανάπτυξη» για ευρωπαϊκά προγράμματα.
Μετρήσεις και προϋπολογισμοί: ο ραντιέρης δεν έχει ανάγκη να μετρήσει τον κόσμο, ο παραγωγός έχει. Ο ραντιέρης θα παζαρέψει. Ο παραγωγός θα σχεδιάσει τις εισροές και τις εκροές του, θα προσπαθήσει να μεγιστοποιήσει το περιθώριο ανάμεσα στις δύο. Ό,τι κάνει ο ραντιέρης κάνει και το κράτος της προσοδοκρατίας. Παζαρεύει συνεχώς με διάφορες ομάδες (αδιόριστους για διορισμούς, αγρότες για παροχές, επιχειρηματίες για έργα), στις οποίες πάντα δίνει κάτι παραπάνω από εκεί που ξεκίνησε. Δεν δεσμεύεται από ένα απόλυτο όριο δαπανών ή φοροαπαλλαγών. Καταλήγει σχεδόν πάντα με έλλειμμα, χωρίς να το έχει προγραμματίσει. Αλλά και πέρα από τα δημοσιονομικά, η κοινωνία δεν ζητά μετρήσεις: ούτε για τους ρύπους, ούτε την ποιότητα των νοσοκομείων, ούτε για την επίδραση της αστυνόμευσης στην εγκληματικότητα. Δεν υπάρχει καμιά πίεση στις δημόσιες υπηρεσίες να μετρήσουν και να αξιολογήσουν. Κάπως έτσι καταλήγουμε στα Greek statistics – πολύ πριν τη σκόπιμη παραποίηση των αριθμών.
ΚΑΙΡΟΣΚΟΠΟΙ
Ίσως να είμαστε το ίδιο εργατικοί με τους Δυτικούς όταν έχουμε τις ίδιες επιλογές με αυτούς. Είμαστε όμως λιγότερο συνεργατικοί.
Στη θεωρία παιγνίων καιροσκόπος (ή οπορτουνιστής) είναι αυτός που αρπάζει την ευκαιρία να βγάλει ένα καλό κέρδος σήμερα, ακόμα και αν αυτό δυσχεράνει τη θέση του αύριο. Συνήθως, είναι αυτός που παραβαίνει έναν κανόνα ή χαλάει μια συνεργασία για να κάνει την αρπαχτή.
Ο ταβερνιάρης στην Πλάκα που σερβίρει σαβούρα στους τουρίστες αυτό κάνει: παραβαίνει την άτυπη σύμβαση του εστιάτορα με τον πελάτη, για να βγάλει καλό κέρδος στη μερίδα, με κίνδυνο ο πελάτης να μην ξαναέρθει. Πράττει απόλυτα ορθολογικά, γιατί ο τουρίστας είναι περαστικός και δεν θα ξαναερχόταν έτσι κι αλλιώς. Αυτό χαλάει τη γενική εικόνα της Αθήνας, αλλά δεν τον ενδιαφέρει, γιατί η εικόνα διαμορφώνεται από όλες τις ταβέρνες μαζί, όχι από τη δική του.
Στον αντίποδα της καιροσκοπίας είναι η συμμόρφωση ή η συνεργασία. Η επιχείρηση που επενδύει στην ποιότητα, ο εργολάβος που αποθέτει τα μπάζα στη μακρινή επίσημη χωματερή αντί για το διπλανό χωράφι, ο συνεργάτης που δουλεύει σκληρά αντί να λουφάρει σε βάρος της ομάδας, ο επαγγελματίας που δεν φοροδιαφεύγει είναι στη γλώσσα της θεωρίας παιγνίων συνεργάσιμος (cooperator).
Οι ρίζες της συνεργασίας
Οι Έλληνες φέρονται πιο καιροσκοπικά από τους Σουηδούς ή και τους Γάλλους. Η διαφορετική συμπεριφορά δεν έχει μια μόνο αιτία. Υπάρχει πολιτισμική διαφορά νοοτροπίας. Παράλληλα η δομή των κινήτρων και των κυρώσεων συγκριτικά ευνοεί την αρπαχτή. Τα δύο επίπεδα (νοοτροπία – δομή) αλληλεπιδρούν μέσα από την ανοχή (δεν σε καταγγέλλω που φοροδιαφεύγεις) και τη δυσπιστία (σε ρίχνω, γιατί φοβάμαι ότι θα με ρίξεις).
Πού οφείλεται η πολιτισμική διαφορά στην έφεση για συνεργασία, και πόσο βαθιά είναι; Σε τέτοια ερωτήματα η συστηματική έρευνα και θεωρία διεθνώς τώρα ξεκινάει, ουσιαστικά τα τελευταία είκοσι χρόνια. Για την Ελλάδα η πιο ενδιαφέρουσα αφήγηση είναι του Στέλιου Ράμφου, για την «άπρακτη εξατομίκευση». Η ανθρωπολογία του προσώπου διαμορφώθηκε διαφορετικά σε εμάς από ό,τι στη Δύση. Εκεί «σκοπός του ατόμου είναι η εντός του ανακεφαλαίωση, ει δυνατόν, της συνολικής κοινωνικής και πνευματικής εξελίξεως – η εν ευαισθησία καθολικότης του ως ανθρώπου»⁹. Ο δυτικός άνθρωπος έχει εσωτερικεύσει τους κανόνες της κοινωνίας – τους έχει εξατομικεύσει. Στους Έλληνες, όταν διασπάστηκαν οι συλλογικές δομές του μεσαίωνα, μείναμε στον ατομισμό χωρίς την εξατομίκευση.
Συναφής αλλά διακριτός παράγοντας ήταν η εξέλιξη των πολιτικών θεσμών και των οικονομικών ιεραρχιών. Στη Δύση η φεουδαρχία, η μοναρχία και η Καθολική Εκκλησία με την αλληλεπίδρασή τους δημιούργησαν το απολυταρχικό κράτος που είχε την ευθύνη να καθοδηγεί την κοινωνία. Το κράτος αυτό το κληρονόμησε η αστική τάξη και ενίσχυσε τον καθοδηγητικό του ρόλο¹⁰. Παράλληλα, στη βιομηχανική επανάσταση αναπτύχθηκαν οι μεγάλες επιχειρήσεις-ιεραρχίες που έδιναν σταθερούς ρόλους σε εργάτες και υπαλλήλους. Αυτά δεν έγιναν στην Ελλάδα, που αποτίναξε το οθωμανικό κράτος, δεν το μετεξέλιξε, και που αντιστάθηκε στις οικονομικές ιεραρχίες.
Με άλλα λόγια, οι αναπτυγμένες δυτικές οικονομίες δεν στηρίχτηκαν μόνο στην ελεύθερη αγορά και στα ατομικά κίνητρα. Στηρίχτηκαν σε ιεραρχικούς οργανισμούς (κάθετους κανόνες) και σε στρατηγικές συνεργασίας (οριζόντιους κανόνες). Ο πετυχημένος και ιδεολογικά ηγεμονικός καπιταλισμός είναι ελεύθερη αγορά ενσωματωμένη σε κοινωνία κανόνων και ευθύνης. Αλλιώς είναι ή ζούγκλα ή μικρομάγαζα. Εμείς δεν έχουμε αποδεχθεί ούτε τους κάθετους κανόνες ούτε τους οριζόντιους – ούτε πειθαρχούντες ούτε πειθαρχημένοι. Αν έχουμε αποφύγει τη ζούγκλα είναι γιατί έχουμε κρατήσει τα μικρομάγαζα.
Οι θεσμοί των καιροσκόπων
Η καιροσκοπική νοοτροπία εξηγεί γιατί αποτυχαίνουν οι συνεταιρισμοί και πετυχαίνουν οι συντεχνίες. Ο συνεταιρισμός διαχειρίζεται ένα συλλογικό αγαθό – για παράδειγμα, ένα συσκευαστήριο για τα αγροτικά προϊόντα των μελών του ή μια κρατική επιχορήγηση που δίνεται για να γίνει το συσκευαστήριο. Χωρίς αμοιβαία εμπιστοσύνη και συμμόρφωση στους κανόνες τα μέλη κοιτάνε πώς θα κερδίσουν ο καθένας ρίχνοντας τη ζημιά στο συλλογικό αγαθό. Θα στείλουν στο συσκευαστήριο τη δεύτερη ποιότητα, αλλά το καλό θα το πουλήσουν ιδιωτικά – ή θα φάνε την επιχορήγηση χωρίς να επενδύσουν, γιατί δεν εμπιστεύονται ο ένας τον άλλο για συνεταίρο.
Η συντεχνία δεν έχει συλλογικό αγαθό, έχει συλλογική διεκδίκηση. Τα μέλη αναγνωρίζουν το κοινό συμφέρον στην κοινή επαγγελματική ταμπέλα, και διεκδικούν προνόμια κοινά μεν, αλλά που θα τα καρπωθούν ιδιωτικά. Είναι μια συνεργασία με χαμηλή επένδυση και ρίσκο, όπως αρμόζει σε σύνολα με χαλαρούς δεσμούς συνεργασίας.
Σε αυτό το πλαίσιο αναπτύξαμε μερικούς αξιοθαύμαστους οικονομικούς θεσμούς, που όμως ξενίζουν τους δυτικής παιδείας τεχνοκράτες. Οι μεταχρονολογημένες επιταγές, με το νομικό πλαίσιο που τις διέπει, ενισχύουν την εμπιστοσύνη ανάμεσα στους συναλλασσόμενους γιατί επιφέρουν άμεση κύρωση στον εκδότη της ακάλυπτης επιταγής χωρίς να παρεμβάλλεται η γραφειοκρατία μιας τράπεζας. Ο καθένας αναλαμβάνει την ευθύνη για τον αντισυμβαλλόμενο που επιλέγει. Το πρόσωπο, η φήμη, μετράει ιδιαίτερα. Είναι εντυπωσιακό ότι κανένας αποδέκτης μεταχρονολογημένης επιταγής δεν την εμφανίζει πρόωρα για πληρωμή, ενώ νομικά το δικαιούται. Αν το κάνει, η αγορά θα τον αποβάλει. Αυτόν τον θεσμό της ίσος-προς-ίσον χρηματοδότησης, με την ατομική και ονομαστική ευθύνη, θα πρέπει να τον διαφυλάξουμε, και όχι να θέλουμε να τον καταργήσουμε. Η ιεραρχική χρηματοδότηση των τραπεζών περιθωριοποιεί τη ατομική ευθύνη και ενισχύει τον καιροσκοπισμό.
Το μέλλον της συνεργασίας
Ο καιροσκόπος δεν είναι φύσει απατεώνας. Είναι «ορθολογικά εγωιστής». Θα συμμορφωθεί στους κανόνες όταν τον συμφέρει. Αν βρεθεί σε περιβάλλον όπου πλειοψηφούν οι συνεργάσιμοι και υπάρχουν κυρώσεις στην καιροσκοπία, τότε μετατρέπεται σε συνεργάσιμο¹¹. Το πρόβλημα εδώ είναι ο φαύλος κύκλος. Αν το σύνολο ξεκινάει με πλειονότητα καιροσκόπων, πολύ δύσκολα θα συγκλίνει σε ένα καθεστώς συνεργασίας. Για αυτό μετράει τόσο πολύ η ιστορική κληρονομιά.
Στη Δύση η κληρονομιά ήταν υπέρ της συνεργασίας. Υπάρχουν όμως φόβοι ότι τις τελευταίες δεκαετίες φθείρονται οι θεσμοί και διογκώνεται ο ατομισμός. Οι αιτίες που αναφέρονται είναι πολλές, από τη διάβρωση της οικογένειας, τον καταναλωτισμό και τα ατομικά δικαιώματα μέχρι τον οικονομικό φιλελευθερισμό, την εισοδηματική ανισότητα και τις προσόδους. Μήπως εκεί που τείνουν οι Δυτικοί είμαστε ήδη εμείς; Μήπως είμαστε εικόνα από το δυστοπικό τους μέλλον;
Μια αντίρροπη τάση έρχεται από την τεχνολογία. Οι πλατφόρμες ενημέρωσης και συνεργασίας που καθιστούν διάφανη τη συνεισφορά του καθενός και άχρηστη την ιεραρχία επιτρέπουν για πρώτη φορά στην ιστορία να δημιουργούνται συλλογικά προϊόντα με καταμερισμό ατομικής ευθύνης. Δίνουν ένα πλαίσιο συνεργασίας για καιροσκόπους· π.χ. δίνουν τη δυνατότητα σε κάθε μοναχικό προγραμματιστή να πουλήσει υπηρεσίες σε όλο τον κόσμο. Παράλληλα δίνουν μεγάλη δύναμη στην εθελοντική προσφορά του ελεύθερου χρόνου (λ.χ. Wikipedia) και επιτρέπουν τη συντήρηση μερικών συλλογικών αγαθών χωρίς μεγάλες προσωπικές θυσίες. Μήπως ο ελληνικός ατομισμός βρει τώρα μια δημιουργική θέση στην παγκόσμια οικονομία;
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΑ
Κλείνω με λίγα προλεγόμενα σε μια μεγάλη συζήτηση.
Η πολιτική ανάπτυξης θα πετύχει μόνο αν εστιάσει στις οικογενειακές στρατηγικές, στις μικροεπιχειρήσεις, στην προσοδοκρατία και στον καιροσκοπισμό – είτε για να αξιοποιήσει μερικά στοιχεία τους, είτε για να τα αλλάξει.
Ένα νέο ελληνικό αναπτυξιακό μοντέλο δεν θα μοιάζει με τα πετυχημένα διεθνώς. Ξεκινάει από άλλες βάσεις, και θα έχει άλλη τροχιά. Ας αποδεχθούμε την ιδιομορφία.
Η κοινωνία έχει αναπτύξει ανεπίσημους θεσμούς ευρείας αποδοχής. Τα φροντιστήρια, για παράδειγμα, που δεν κλείνουν ποτέ όταν γίνονται καταλήψεις στα σχολεία. Ή τις μεταχρονολογημένες επιταγές. Ας σκεφτούμε πώς θα τους αξιοποιήσουμε.
Δεν έχουμε μεγάλες επιχειρήσεις στα διεθνώς εμπορεύσιμα αγαθά. Θα ενισχύσουμε τη συγκέντρωση του κεφαλαίου εκεί, και με ποιο τρόπο; Να ένα ερώτημα-αγκάθι για όλο το ιδεολογικό φάσμα. Και αν ναι, πώς θα αποτρέψουμε την προσοδοθηρία και τον καιροσκοπισμό που εισχωρούν σε όλες τις μεγάλης κλίμακας προσπάθειες στη χώρα μας;
Οι μικρές μονάδες θα είναι πάντα κρίσιμες σε εμάς. Χρειάζεται να γίνουν εξωστρεφείς, ανταγωνιστικές, να καινοτομούν, να συντονίζονται, να μην επιβαρύνονται από τη δημόσια διοίκηση. Όλα τα συστήματα του Δημοσίου, εκπαιδευτικό, φορολογικό, ασφαλιστικό, έρευνα, υποδομές, πρέπει να υποστηρίξουν αυτούς τους στόχους. Το αναπτυξιακό λογοπλαίσιο να διαμορφωθεί πάνω στη μικρή κλίμακα.
Ο καθείς και τα όπλα του.
КартиниПодаръциikoniИдея за подаръкикониикониПравославни иконииконописikoniсвети георги

1. Ευχαριστώ τους Σ. Γεωργανά, Γ. Πάνζαρη και Μ. Φραγκιά για τις παρατηρήσεις τους. [↩]
2. Παλιότερα, από αριστερή οπτική, οι Κ. Τσουκαλάς, Κ. Βεργόπουλος, Ν. Μουζέλης, Μ. Παπαγιαννάκης. Πιο πρόσφατα, από εκσυγχρονιστική φιλελεύθερη οπτική, οι Χ. Τσούκας, Γ. Παγουλάτος, Θ. Πελαγίδης και Μ. Μητσόπουλος. [↩]
3. Douglass C. North, Institutions, Institutional Change and Economic Performance, Cambridge University Press, 1990· David S. Landes, The Wealth and Poverty of Nations: Why Some Are So Rich and Some So Poor, W. W. Norton & Company 1999· Lawrence E. Harrison & Samuel P. Huntington (ed.), Culture Matters: How Values Shape Human Progress, Basic Books 2001· Peter A. Hall, David Soskice (ed.), Varieties of Capitalism: The Institutional Foundations of Comparative Advantage, Oxford University Press 2001· Bruno Amable, The Diversity of Modern Capitalism, Oxford University Press 2004. [↩]
4. Manfred Schmiemann, Enterprises by Size Class, Eurostat (2008). Στοιχεία έτους 2005. [↩]
5. Ενώ στους διεθνώς εμπορεύσιμους κλάδους κυριαρχεί η οικονομία του φραπέ,, που τη λοιδορεί όλη η τεχνοκρατία και η γραφειοκρατία, αλλά που αυτή ελπίζουμε ότι θα στηρίξει το εξωτερικό ισοζύγιο· βλ. «Εσωτερική υποτίμηση» στο ιστολόγιο [↩]
6. Ο όρος είναι του Γ. Β. Δερτιλή· βλ. Ιστορία του ελληνικού κράτους 1830-1920, Bιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα 2004, Τ.1 σελ. 70 [↩]
7. Για μια γλαφυρή αφήγηση βλ. Ευάγγελος Κοροβίνης, Η νεοελληνική φαυλοκρατία, Αρμός, Αθήνα 2007. [↩]
8. Ernesto Laclau, On Populist Reason, Verso 2005. [↩]
9. Στέλιος Ράμφος, Ο καημός του ενός. Κεφάλαια της ψυχικής ιστορίας των Ελλήνων, Αρμός, Αθήνα 2000, σ. 14. [↩]
10. Gianfranco Poggi, The Development of the Modern State. A Sociological Introduction, Stanford University Press, 1978, κεφ. 4. [↩]
11. Elinor Ostrom, Collective Action and the Evolution of Social Norms, Journal of Economic Perspectives, Vol. 14, No 3, Summer 2000. [↩]

Δέν θέλω τήν κουβέντα σας ούτε τήν γνωριμιά σας

Ο διάολος ή ο Θεός το έκανε, δεν ξέρω, να συμπίπτει η περίοδος της ενηλικίωσης μου –για ωριμότητα δε λέω– με την περίοδο ενηλικίωσης –ο Θεός να την κάνει– της λεγόμενης μεταπολίτευσης. Νομίζω μερικές φορές πως κι εγώ, όπως και άλλοι της γενιάς μου, βρεθήκαμε έφηβοι τότε, στην αφετηρία της σύγχρονης Ελληνικής Δημοκρατίας, γοητευμένοι απ’ τα ονείρατα που μας έταξε, για να σταθούμε σήμερα κατάκοποι και απογοητευμένοι στα οριστικά ξεφτιλίκια της.

Στα τριάντα αυτά χρόνια που μεσολάβησαν, στη μεγάλη κλίμακα, η ονείρωξη της εφηβείας μας, η μεταπολιτευτική δημοκρατία χαρακτηρίστηκε από την εδραίωση της ξένης εξάρτησης και της κοινωνικής αδικίας, τη μεγιστοποίηση της οικολογικής ανισορροπίας και την «απογείωση» της διαμεσολαβητικής ολιγαρχίας που για να γιατροπορέψει την εφηβική μας ορμή ονομάστηκε με τον εξαιρετικά αντιφατικό τίτλο κοινοβουλευτική δημοκρατία. Η Δημοκρατία όπως σωστά λέει ο Κοντογιώργης, δεν είναι ούτε άμεση, ούτε έμμεση, ούτε κοινοβουλευτική, ούτε μη κοινοβουλευτική. Είναι απλά Δημοκρατία. Και όπως στην εγκυμοσύνη και στην Ελευθερία, ή είναι ή δεν είναι. Τα εν λόγω «προϊόντα» δεν διατίθενται στην κοινωνική πιάτσα σε μορφή τεμαχισμένου αλλαντικού.

Στην ίδια μεγάλη κλίμακα, η βαθιά πρωταρχική ανάγκη του Τόπου-Τρόπου μας, να συγκροτεί σχέσεις και να υφίσταται ως ύπαρξη χάριν αυτών των σχέσεων, εξέπεσε σε ελάσσονα προτεραιότητα. Οι σχέσεις μας, αντίστοιχα, κατρακύλησαν στο επίπεδο των απλών συσχετίσεων ή ανταγωνιστικών συγκρίσεων το πολύ, εκεί όπου δεν κυριάρχησε η μη σχέση. Για να το πω υπαρξιστικά-Σαρτρικά, διακόψαμε ανεπαίσθητα τη γέννηση μας στα μάτια του απέναντι Άλλου. Είναι οι γιαγιάδες των παιδιών μας, που παραιτήθηκαν από τη θυσιαστική αυταπάρνηση των μανάδων μας, και πήραν σβάρνα τα ινστιτούτα ομορφιάς. Και να φανταστεί κανείς, πως αυτές οι ίδιες γυναίκες, υπήρξαν κάποτε μανάδες μας.

Ως εκ τούτου, το αποτέλεσμα της ανθρώπινης δημιουργίας μας, από αφορμή και ευκαιρία σχέσης, μεταμορφώθηκε σε καλοσυσκευασμένο εμπόρευμα που κυριάρχησε καταλυτικά πάνω στην ύπαρξη μας και στην πράξη μας, αλλά και στην συνύπαρξη μας με τον μακρινό ή τον διπλανό γείτονα.

Κουμπότρυπα σ’ αυτό το κουμπί, η οργάνωση της κοινωνίας μας ήρθε για να εξυπηρετήσει την πιο φτηνή και παρασιτική εκδοχή ελλαδικότητας που γνώρισε ποτέ αυτός ο χώρος της Μεσογείου. Κάθε γαζί, κάθε μικρή κλωστή αυτής της κουμπότρυπας, μια «μικρή» καθημερινή μαλακία της ενηλικίωσης μας.

Στην ίδια κατεύθυνση, κατακρεουργήσαμε και αυτήν ακόμη τη σχέση μας με το αντικείμενο του μόχθου μας, –με μία μόνο γνωστή σε όλους εξαίρεση– στερώντας από τους εαυτούς μας αλλά κυρίως απ’ τα παιδιά μας βασικές ανθρώπινες δεξιότητες, Μια ολόκληρη κοινωνία ξέχασε πως είναι να καρφώνεις ένα καρφί, χωρίς να χτυπάς συνεχώς το δάχτυλο. Η εργασία μας, όχι μόνον δεν είναι επάγγελμα, αφού δεν επαγγέλλεται πλέον τίποτα, αλλά έγινε και ανυπόφορα μονομανής. Έτσι, καθώς η πολύμορφη ανθρώπινη δημιουργικότητα εκπίπτει σε μονομανή εργασιοθεραπεία, ίδια και απαράλλαχτα ολόκληρη η κοινωνία στην παραγωγική της δραστηριότητα, εκπίπτει στην τουριστική, δημοσιοϋπαλληλική, βαμβακοπαραγωγική ή όποια άλλη μονοκαλλιέργεια.

Όταν τελικώς, οι σχέσεις ξεπέφτουνε σε απλές συγκρίσεις, τότε –ως γνωστόν– μετράει το μέγεθος. Μεγάλα αυτοκίνητα, μεγάλα σπίτια, μεγάλες επιχειρήσεις, μεγάλες τηλεοράσεις, μεγάλες πόλεις, αλλά στενά ρούχα και σπιθαμιαίοι άνθρωποι. Κάτι σαν τα αμερικάνικα ψυγεία με τις τεράστιες πόρτες, που φτιάχτηκαν λες για να χωρέσουν κάποια μέρα τους παχύσαρκους ιδιοκτήτες τους. Στην εκπλήρωση της ιδέας πως το «μικρό είναι όμορφο», απέμειναν μόνο οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ο μικροαστισμός μας και πιο συχνά ο υπαινιγμός μιας ανάπηρης σεξουαλικότητας.

Σ’ αυτές τις συνθήκες παρακμής, το αίτημα της εθνικής ανεξαρτησίας φάνηκε σαν συζήτηση για γιαούρτι χωρίς λιπαρά, όταν δεν έχεις ούτε καν γάλα. Καλά το λέγανε οι παλιοί κουκουέδες πως, εθνική ανεξαρτησία δίχως ντόπια προκοπή δε στέκεται σύντροφε. Γι’ αυτό και τα πλειοψηφικά ρεύματα της ελληνικής κοινωνίας έκαναν συχνά γαργάρα τις βάσεις που φεύγουν και τους αγώνες που τότε δικαιώνονται, τα Ίμια, τον Οτσαλάν, τους βομβαρδισμούς στη Σερβία, το σχέδιο Ανάν, τις Μαδρίτες κ.λπ. ψηφίζοντας και ξαναψηφίζοντας τους διάφορους γιαουρτάδες και τα πλαστικά ντενεκεδάκια τους.

Αυτή η ολική εθνική ανημπόρια, ειδικά σε ότι αφορά στον απέναντι γείτονα, είναι να απορεί κανείς, αν στήθηκε δόλια εξ’ επί τούτου από τους κηδεμόνες μας ή αν απλά αποτέλεσε ένα καλοστημένο άλλοθι για να δικαιολογεί από τη μια τις εξοπλιστικές δαπάνες και από την άλλη τη διαρκή υποχωρητικότητα μας. Ή μήπως και τα δυό μαζί;

Αυτή η ίδια εθνική ανημπόρια, τύφλωσε πνευματικά σχεδόν δέκα εκατομμύρια ανθρώπους για παραπάνω από τριάντα χρόνια, μπροστά στην εισβολή και κατοχή της Κύπρου, μετατρέποντας την εφηβική δέσμευση «Δεν Ξεχνώ» σε απειλητικό συμπλήρωμα της καθημερινής βιωτής, επιπέδου «εγώ δεν ξεχνώ ρε...ξέρεις ποιος είμαι εγώ;»

Αυτή η εθνική ανημπόρια, έβγαλε στον αφρό τα πιο ζαχαρωτά της ταξίματα, σαν έπρεπε να γιατροπορέψει τον Έλληνα ασθενή. Μια κουταλιά της σούπας σιρόπι με γεύση εορτοδανείου για να γλυκαθεί ο πόνος του ονόματος της Μακεδονίας, ένα χάπι με γεύση σοκολάτας και επικάλυψη γκόλντεν πιστωτικής, για να γλυκαθεί ο πόνος της υπό αίρεση Θράκης και πάει λέγοντας.

Κι’ έτσι καθώς η σήψη προχωρούσε, στη μεγάλη κλίμακα, όλο και ξεφτούσε η «κουτοπόνηρη, ανατολίτικη και βαλκανική» μας ταυτότητα, χάριν της απαστράπτουσας και μοντέρνα οργανωμένης ευρωπαϊκής. Η καταγγελία των «ευρωπαϊκών παλιοκοινωνιών» απέμεινε στίχος ξεχασμένων εν πολλοίς τραγουδιών και σε λίγο χρόνο μετασχηματίστηκε σε μέγιστο κοινωνικό όραμα, εθνικό στόχο, ολυμπιακό ιδεώδες, εκσυγχρονισμό, και γω δεν ξέρω, τι άλλη ευρωλιγουριά.

Αποκορύφωμα, η πλανώμενη προ μερικών μηνών αντίληψη, ότι ως Έλληνες πάσχουμε από μια εκ γενετής αντι-οργανωτική ανωμαλία που θεραπεύεται μόνο με την ομόθυμη ανάθεση των ελληνικών πραγμάτων σε ξένους (προφανώς δυτικούς) ειδικούς μάνατζερς.

Σ’ αυτό το πλαίσιο, μεγάλα τμήματα του ελληνικού λαού απέρριψαν την κληρονομιά των παππούδων τους, με την ίδια απέχθεια που έδειξαν για τα σεμεδάκια της μάνας τους, πάνω στην τηλεόραση υψηλής ευκρίνειας. Χωρίς ίχνος σεβασμού, αν όχι στην αισθητική αρτιότητα του δημιουργήματος, τουλάχιστον για την ψηλαφητή διαρκή ευκαιρία συνάντησης με το χέρι της μάνας τους. Σκληρόπεστα ανυποψίαστοι για το μόχθο της αφειδώλευτης –έστω στο σεμέν– προσφοράς της.  

Και σαν μην έφτανε η μειονεξία έναντι της Δύσης, ήρθε στα στερνά –που ως γνωστόν σπάνια τιμούν τα πρώτα– να προστεθεί στην ά-σχετη (δίχως σχέση) ψυχική συγκρότηση του νεοέλληνα και το σύμπλεγμα της Φιλανδικής Βια-Λολίτας, έναντι των νεο-οθωμανών. Φιλανδικής λόγω της γνωστής εξάρτησης της Φιλανδίας από τον Σοβιετικό κηδεμόνα και Βια-Λολίτας ως ναρκισευόμενης κόρης, έναντι του μελλοντικού βιαστή της.

Στο γεωστρατηγικό πεδίο, η προώθηση των σχέσεων μας με τον αραβικό κόσμο, κάτω βέβαια από το πρίσμα της νέας ευρωπαϊκής μας ταυτότητας, θεωρήθηκε σχεδόν προσχώρηση στη συμμαχία του Κακού και αντιμετωπίστηκε από πολλούς με το υπεροπτικό ύφος Άγγλου αποικιοκράτη του 19ου αιώνα, αφήνοντας άναυδους τους Παλαιστινίους συμφοιτητές μας που βέβαια δεν είχαν ξεχάσει το «Ελλάδα – Κύπρος – Παλαιστίνη, Αμερικάνος δεν θα μείνει». Φωτεινή εξαίρεση, το κίνημα «Ένα Καράβι για τη Γάζα» που λίγο έλειψε να μπλεχτεί από μερικούς στα δίχτυα της εκπορνευμένης πόρνης, που γυρεύει να αλλάξει νταβατζή επειδή ο καινούργιος της τάζει μεγαλύτερα περιθώρια κέρδους.

Αντίστοιχα και στην στόχευσή μας για γεωστρατηγική συγκρότηση ενός ισχυρού βαλκανικού πόλου, ως άξονα ισορροπίας ανάμεσα στη απληστία της Δύσης και στη βιαιότητα της Ανατολής, εξαντληθήκαμε στην εξαγωγή του πιο άθλιου παρασιτισμού και στην εισαγωγή της πιο φτηνής εργασίας. Αντί για ένα Βαλκανικό Πανεπιστήμιο Αρχαιολογίας, εξάγαμε τα μαγαζιά του Σκλαβενίτη και του Λάτση. Και αντί να εισάγουμε τα καλύτερα μυαλά των Βαλκανίων σε ένα πρωτοποριακό Ερευνητικό Κέντρο, εισάγαμε εξαθλιωμένους ανθρώπους για να μας πλένουν τα αυτοκίνητα στα βενζινάδικα της πρωτεύουσας. Αντί να επεξεργαστούμε κοινές και ισότιμες αναπτυξιακές δράσεις, βυθισμένοι στην νεοπλουτίλα μας τάξαμε στους ανθρώπους ολυμπιακούς με πετραχήλια, αρκεί να έρθουν να οικοδομήσουν τα μνημεία-σύμβολα της παρακμής μας. Και καθώς η ιστορία εκδικείται, άβουλοι κι άπραγοι, δεν παρατηρήσαμε ότι οι άνθρωποι αυτοί, δεν είχαν ξεχάσει να καρφώνουν ένα καρφί στον τοίχο, δίχως να χτυπούν διαρκώς το δάχτυλο τους. Ακόμη και τώρα στη πιθανή αναχώρηση τους, δεν τρέμει μόνο η ελίτ που θα χάσει το φτηνό κρέας, πιο πολύ φοβάται ο νεοέλληνας που θα τρέχει στα νοσοκομεία με μπαταρισμένα δάχτυλα.

Στη μικρή ατομική κλίμακα, σαν φωτοτυπία σε σμίκρυνση τα χέρια –καθώς το λέει ο ποιητής– που δεν δουλεύουν πια, δεν κατορθώνουν και να μειώνουν τη φθορά στη μεγάλη κλίμακα.

Αν γινόταν κάποτε μια εμπεριστατωμένη έρευνα για τον αριθμό των διαζυγίων στο ιδεολογικό χώρο της ευρύτερης αριστεράς, είμαι βέβαιος πως θα αποδείκνυε πανηγυρικά, ότι οι πιο ακραίες μορφές αδυσώπητου ατομικισμού και αντι-αλληλεγγύης, συναντώνται σε ευρεία έκταση στο χώρο αυτό. Λες και μια βαριά εσωτερική οδύνη, ένας από χρόνια καταχωνιασμένος θυμός, ενάντια σε ότι έμοιαζε στερεότυπο, γύρευε τώρα την εκτόνωση του με κόστος την ίδια την πραγματική ζωή των ίδιων και των αγαπημένων τους. Και όλα αυτά γιατί αποφασίσαμε μια μέρα πως δεν μας βγαίνει το μεσσιανικό όνειρο της πανάκειας που είχαμε φτιάξει μες στο μυαλό μας, κι αποφασίσαμε αντί του ανέφικτου παραδείσου, να κάνουμε τη ζωή των άλλων κόλαση. Όποιος έτυχε να έχει εργοδότη, εραστή ή ερωμένη, πρώην «κνίτη», καταλαβαίνει πολύ καλά τι εννοώ.

Στο αναμεταξύ, ο μηδενισμός απλωνόταν με γοργά βήματα καταπίνοντας κάθε τι νέο και ελπιδοφόρο. Σαν να ήταν ο εθνομηδενισμός, απλά το άθροισμα των επιμέρους μηδενισμών του καθενός μας. Και όταν χάσκει εντός σου το κενό, το πιο πιθανό είναι να πέσεις εσύ ο ίδιος μέσα του. Κάπως έτσι, φαντάζομαι, ότι έπεσαν και τα παιδιά μας, στο κενό που άνοιξαν οι δάσκαλοι τους. Κάπως έτσι, έπεσε κι η γλώσσα μας, στο κενό που άνοιξαν τα παιδιά μας. Το ασανσέρ των greeklish που στριγγλίζει ανεβοκατεβαίνοντας, έχει το φρεάτιο του στις ψυχές των παιδιών μας. Και επειδή ένα ασανσέρ εντός σου να ανεβοκατεβαίνει είναι ζόρικη ιστορία, ιδιαίτερα όταν εκείνοι που σε ξεγέννησαν ξεχάσανε και σε ποιο ρετιρέ κατέβηκαν, αναγνωρίζω τη διαφυγή των παιδιών μας προς τις ουσίες ως τραγική παραμυθία. Εκεί «δεν κουνιέται φύλλο» θα σου πουν οι επαΐοντες. Άλλο τόσο αναγνωρίζω την παραμυθία των ψυχοφαρμάκων αλλά και τον ιδιότυπο αναχωρητισμό παλαιών συντρόφων.

Αυτός είναι συνοπτικά ο κόσμος, που κατάφερε να οικοδομήσει η γενιά μου. Σε πλήρη αντίθεση, με τον οραματικό κόσμο της εφηβείας της. Μέσα σε τριάντα χρόνια ενήλικης ζωής, γαμήσαμε το σύμπαν επειδή δεν μας έκατσε να το σώσουμε. Αυτοευνουχιστήκαμε, για να τιμωρήσουμε μια κάποια γκόμενα που μας παράτησε. Και αν για όλα αυτά φταίνε οι ελίτ, αν φταίνε οι Αμερικάνοι, αν φταίει ο ανάδρομος Ερμής της πατρίδας, διόλου δεν μειώνεται η ευθύνη του καθενός μας ξεχωριστά. Μιλώ για μια ευθύνη όχι σαν εκείνη την «πολιτική» του Καραμανλή, αλλά για την άλλη. Την ευθύνη που πλακώνει σαν μπότα την εντός μας ουσία. Στη σκιά αυτής της ευθύνης, πήρα την απόφαση να μην ψηφίσω σε τούτες τις εκλογές. Να παραιτηθώ εθελουσίως ενός δικαιώματος κι από την άλλη να μην μαγαριστώ για μια ακόμη φορά αγγίζοντας ψηφοδέλτια ως ενδεικτικά των γυμνασίων της παρακμής μας. Να μην συγχρωτιστώ για μιαν ακόμη φορά, με τις άλλες λουστραρισμένες φάτσες στην ουρά των κομματικών προβάτων, που καμώνονται τους δημοκρατικούς πολίτες. Ποιά Δημοκρατία, ποιά Πόλη; Κι αυτή μου η πράξη, με μια βαθύτατη απέχθεια, το ομολογώ. Κι απ’ την άλλη δεν θέλησα να το παίξω και Πιλάτος που νίπτει τα χείρας του στο λευκό ή στο επιτηδευμένο άκυρο. Παρηγοριόμουν μόνο μ’ ένα τρόπο, στις γνωστές προσταγές του Θουκυδίδη περί «αχρείου νομίζομεν» τον μη μετέχοντα, αφού η μετοχή σε τούτον τον τόπο, εξαφανίστηκε ακόμη κι από την γραμματική και αναδύθηκε μονάχα στην χρηματιστηριακή εκδοχή της.

Ως αχρείος, λοιπόν, μπορώ να δρω στην μικρή μου κλίμακα, εκεί όπου κυβερνήτης είναι ο θεός των μικρών ανθρωπίνων πραγμάτων. Στοχεύοντας στην αξιακή ανασυγκρότηση της αχρείας πάρτης μου και του μικρού μου περίγυρου. Ως αχρείος μπορώ να επιμένω στη μέγιστη αντιστασιακή στάση της αλληλεγγύης με τον αχρείο διπλανό μου. Μπορώ να ευελπιστώ στο αντιχρησιμοθηρικό μπόλιασμα έστω των παιδιών μου, αφού το «ζητείν πανταχού το χρήσιμον και το αναγκαίον ήκιστα αρμόττει τοις ελευθέροις και μεγαλοψύχοις».

Όχι λοιπόν, δεν μετέχω σε αυτή την ψευτόσουπα της ολιγαρχίας. Δηλώνω εξ’ αρχής αχρείος και δεν επιδιώκω να κάνω τίποτα χρήσιμο και ωφέλιμο. Όσο η αλήθεια της ύπαρξης μου θα ψευτίζει από τέτοιες δήθεν μετοχές, θα επιμένω να δηλώνω αχρείος και άχρηστος. Θα μένω εκτός κάνοντας ντιλίβερι την αλήθεια μου το πολύ ως τα γειτονικά σπίτια, αποφεύγοντας –όπως ο διάολος το λιβάνι– την κουβέντα και τη γνωριμιά των «δημοκρατών» νοικοκυραίων που συντεταγμένα ασκούν το κατοχυρωμένο δικαίωμα τους. Μπρ...

Δε θέλω την κουβέντα τους, ούτε τη γνωριμία τους, όλων αυτών που κυνηγώντας το χρήσιμο των ονειρόξεων τους βύθισαν τον τόπο στο σκατό που αφειδώς παρήγαγε η καταναλωτική τους ευζωία.

Και που θα πάει δεν μπορεί, κάποια στιγμή,

 

«Θα γυρίσει αλλού τίς χαρακιές

Της παλάμης, η Μοίρα, σάν κλειδούχος

Μιά στιγμή θά συγκατατεθεί ο Καιρός

Πώς αλλιώς, αφού αγαπιούνται οι άνθρωποι

Θά παραστήσει ο ουρανός τα σωθικά μας

Καί θά χτυπήσει τόν κόσμο η αθωότητα»

Τότε θα τρέξω από τους πρώτους στην κάλπη, θα σταθώ αξημέρωτα στη μεγάλη ανθρώπινη αλυσίδα.

Κι είμαι σχεδόν βέβαιος πως η γενιά μας, θα κλείσει τον κύκλο της με την αθωότητα στην κορυφή και όχι στο κοίλον της Ιστορίας. Γιατί έτσι.

Μα μέχρι τότε, επιλέγω. Καλύτερα αχρείος, παρά μαλάκας